فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٠٤ - استصنــاع (قرارداد سفارش ساخت ) آية الله محمّد مؤمن قمى
امروز، با آن داد و ستد كردهاند و هيچ كس منكر آن نبوده است، و داد و ستد مردم، بدون آن كه كسى منكرش باشد، يكى از اصول است؛ چرا كه پيامبر(ص) فرمود: «هر آنچه را مسلمانان نيكو بدانند، در نزد خدا [نيز [نيكوست.» و نيز فرمود: امّت من بر گمراهى گردهم نمىآيند».
قرارداد سفارش ساخت، همانند داخل شدن به گرمابه با [پرداخت] اجرت است و اين كار جايز است؛ زيرا مردم اين معامله را انجام مىدهند، هر چند مقدار ماندن در گرمابه و مقدار آبى كه ريخته مىشود نا معلوم است. همچنين است نوشيدن آب از [دست] آب فروش با [پرداخت] قيمت ... در حديث است كه پيامبر(ص) ساختن انگشتر و ساختن منبر را سفارش داد.
بنابراين، وقتى كه اين حديث ثابت شود، بايد در برابر آن هر قياسى را رها كرد.
همچنين، سرخسى در «المبسوط» گفته است:
«هرگاه سازنده به سفارش عمل كند و پيش از آنكه سفارش دهنده، كالاى ساخته شده را ببيند، آن را بفروشد، فروش آن به ديگرى جايز است. زيرا قرارداد هنوز مشخّص نشده است. لكن هرگاه سازنده، آن كالا را آماده كند و به رؤيت سفارش دهنده برساند، وى مخيّر است [ كه آن را بپذيرد و يا رد كند] ، زيرا او چيزى را خريدارى كرده كه آن را نديده است. پيامبر(ص) فرمود: «هر كس چيزى را بخرد كه آن را نديده است، زمانى كه آن را مىبيند، [ در پذيرش و يا ردّ آن [ مخيّر خواهد بود.
ابويوسف مىگويد: هرگاه صاحب صنعت، كالاى سفارش شده [مثلاً: كفش [را با همان ويژگى كه پيشتر توصيف كرده است بياورد، سفارش دهنده، خيار نخواهد داشت؛ زيرا خيار، موجب زيان سازنده مىشود و چرم و ابزارش از بين مىرود و چه بسا كسى ديگر اين كالا را با آن ويژگى خريدارى نكند.»
نيز سرخسى مىگويد:
«اگر براى اين سفارش ساخت، مدّتى را تعيين كنند و آن صنعت هم شناخته شده باشد»،