فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٥ - محارب كيست و محاربه چيست؟ آية الله سيّد محمود هاشمى
محاربه خارج خواهد شد.
با نفى دو احتمال اوّل و دوّم، احتمال سوّم متعيّن خواهد شد. احتمال سوّم آن بود كه هر دو عنوان مذكور باهم ـ چنانكه مقتضاى واو عطف است موضوع حكم در آيه محاربه هستند. امّا در عين حال مراد از اين احتمال آن نيست كه براى تحقّق موضوع آيه، وقوع دو عمل و صدور دو جرم در خارج شرط است، يكى محاربه با خدا و پيامبر و ديگرى سعى در ايجاد فساد در زمين. بلكه موضوع آيه، يك عمل است كه مصداق هر دو عنوان مذكور مىباشد. به عبارتى ديگر، «سعى در ايجاد فساد در زمين» قيد است براى عمل محاربه نه شخص محارب، و «محاربه» قيد است براى عمل افساد در زمين نه شخص مفسد، بنابر اين همان گونه كه در آيه، دو فاعل مستقلّ وجود ندارد، دو فعل مستقلّ نيز وجود ندارد، بلكه يك فعل هست با اين صفت كه همزمان هم محاربه است و هم سعى در ايجاد فساد در زمين. منشأ اين استظهار آن است كه اوّلاً، سياق آيه ظهور در بيان يك مجازات ـ به صورت تخييرى يا ذو مراتببراى يك جرم دارد نه مجموع دو جرم ، چه در آن صورت، مناسبتر آن بود كه مجازات هر جرم مستقلاً نيز بيان مىشد. ثانياً: جمله دوّم آيه يعنى {وَيَسْعَوْنَ فِى الأَرْضِ فَسَاداً } به معناى {يبغون و يطلبون ويستهدفون في الارض فساداً } است (يعنى كسانى كه مىخواهند و مىطلبند و هدف قرار مىدهند فساد در زمين را)، بر اين اساس، جمله مذكور ناظر به نيّت و قصد و غرض و جهت گيرى محاربه است، نه افزودن عمل ديگرى به مفهوم محاربه. محاربه گاهى براى ايجاد فساد در زمين است و گاهى براى بيرون آمدن از سلطه اطاعت حاكم، يا دفاع از مذهبى و عقيدهاى، چنانكه محاربه باغيان و كافران به همين مقصود است و نه به قصد ايجاد فساد در زمين. حاصل آنكه، تعبير {وَيَسْعَوْنَ فِى الاْءَرْضِ فَسَاداً } ظهور دارد در اينكه آيه به