فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩٣ - محارب كيست و محاربه چيست؟ آية الله سيّد محمود هاشمى
بنابر حالت نخست، به ناچار عنوان اوّل (محاربه) نوعى تمهيد و زمينه سازى براى عنوان دوّم (فساد در زمين) خواهد بود و حكم بر مدار عنوان دوم مىچرخد، زيرا عنوان حقيقى و كارى كه جرم شناخته شد و براى آن مجازات تعيين شده همين عنوان دوّم است و عنوان اوّل (محاربه)، عنوان ادّعايى و تشبيهى است كه فقط براى بيان زشتى و هولناكى آن جرم و اينكه چنان جرمى همپايه محاربه با خدا و پيامبر است، آورده شده است. امّا اين حالت، بازگشت به همان تقريب نخست است كه گفتيم نادرست است و الغاى معناى حقيقى محاربه و حمل آن بر معناى مجازى و تشبيهى، دليلى ندارد، بلكه همان گونه كه بيان كرديم، چنين برداشتى با سياق و تركيب جمله هم سازگار نيست.
بنابر حالت دوّم، معناى حقيقى محاربه يعنى سلاح كشيدن، در موضوع حكم اخذ شده است و در اين صورت، جرم حقيقى همين عنوان (محاربه) خواهد بود، زيرا سلاح كشيدن، محاربه حقيقى با امّت خدا و پيامبر است و جرم بودن اين كار و زشتى و هولناكى آن، روشن است و نيازى به تنزيل و تشبيه ندارد، بلى تنزيل و تشبيه در اسناد صورت گرفته است، يعنى محاربه با امّت، به تعبير محاربه با خدا و پيامبر آورده شده است، امّا بالفعل و در خارج، عمل حقيقى محاربه محقّق شده است. جرم بودن چنين عنوانى، روشنتر است ا ز جرم بودن عنوانى اجمالى و اعتبارى همچون افساد در زمين، كه بر حسب جنبهها و اعتبارات مختلف آن، برداشتهاى مختلفى از آن وجود دارد و مناسب نيست كه چنين عنوان مجملى، علّت آورده شود براى اثبات جرم بودن چنان عنوان سادهاى كه جرم بودن آن و استحقاق مجازات سخت براى مرتكب آن، خود بسيار روشن است. آيا عرفاً درست است كه گفته شود: محاربه با خدا و پيامبر نكنيد زيرا اين كار، افساد در زمين است؟
در تقريب دوّم، براى اثبات اينكه موضوع حكم در آيه، افساد در زمين