موضوع دانستن فساد ، تناسبى ندارد، بر خلاف تعبير «ويفسدون في الارض». زيرا واژه «سعى» به مرحله نيّت و قصد فعل نيز نظر دارد از اين رو تعبير {وَيَسْعَوْنَ فِى الاْءَرْضِ فَسَاداً } همانند تعبير «ويبغون في الأرض فساداً» است و سعى در افساد به معناى قصد افساد است. و مناسب نيست چنين عنوانى عنوان اصلى قرار داده شود، بلكه مناسب با اين عنوان آن است كه اين عنوان، قيد و وصف و وجه براى عملى كه از محاربان سر مى‌زند كه همان محاربه است، قرار داده شود. بدين معنا كه مقصود محاربان از محاربه، ايجاد فساد در زمين و سلب امنيّت از ساكنان آن است.

امّا اينكه محاربه در اين آيه، ممكن نيست به معناى محاربه حقيقى با خدا و پيامبر باشد، و حتماً مراد از آن، محاربه مجازى است، موجب نمى‌شود كه آيه را بر تشبيه و تنزيل حمل كنيم، بلكه چنانكه در شرح عنوان نخست اشاره كرديم، مجاز در اينجا به حسب فهم عرفى، مجاز در اسناد است بدين معنا كه هر كس با مسلمانان محاربه كند، مانند آن است كه با خدا و رسول محاربه كرده است و از چنين تعبيرى، زشتى و سنگينى اين جرم فهميده مى‌شود. با چنين برداشتى از آيه، معناى اصلى محاربه ملغى نمى‌شود و از ظهور اخذ آن در موضوع حكم دست برداشته نمى‌شود، فقط اصل محاربه ـ چنانكه خواهد آمد مقيّد مى‌شود به محاربه‌اى كه به قصد افساد در زمين صورت گرفته باشد.

حاصل كلام آنكه، قياس اين آيه به آيه ربا كه در آنجا ربا خوارى در حكم محاربه با خدا و پيامبر بيان شده است، قياسى بسيار خلاف ظاهر است.

ثانياً: اشكال دوّم بر تقريب مذكور، همان است كه پيش‌تر گرفته شد، كه افساد در زمين، هر عمل فاسدى و يا هر گونه افسادى در اوضاع مردم را، در بر نمى‌گيرد، بلكه اختصاص دارد به آن گونه فسادى كه به صورت ظلم و تجاوز به جان و مال و