ولاستغنى بما فرض اللّه‌ له»؛ «زكات براى آزمودن توانگران و كمك به نيازمندان وضع شده است اگر مردم زكات مال خود را مى‌پرداختند يك مسلمان بينوا باقى نمى‌ماند و همه بينوايان با همين حقّى كه خداوند واجب كرده‌است بى نياز مى‌گشتند. مردم بينوا نمى‌شوند و نيازمند و گرسنه نمى‌گردند مگر به جهت تقصير اغنياء. (١)»

امام صادق(ع) در اين حديث، زكات را نوعى امتحان الهى دانسته كه به وسيله آن، انسان‌هاى مؤمن و متّقى كه بر فرموده خداوند عمل مى‌كنند از غير آنها مشخّص مى‌شوند.

روايت كرده‌اند كه امام صادق(ع) فرموده: اِنّ اللّه‌ عزّ وجلّ جعل للفقراء في اموال الأغنياء ما يكفيهم ولولا ذلك لزادهم، واِنّما يؤتون من منع من منعهم؛ خداوند در ثروت اغنياء براى فقيران و مستمندان به اندازه كفايت حق قرار داده است اگر مى‌دانست براى زندگانى آنان بَسْ نيست، بيشتر وضع مى‌كرد.» (٢)

آيا زكات منحصر به مواد نه‌گانه است؟

گرچه مشهور فقهاء معتقدند كه زكات به مواد نه‌گانه منحصر است امّا به نظر ما زكات انحصار به مواد نه‌گانه ندارد. و بر طبق بعضى روايات موارد ديگرى به خصوص از حبوبات و برنج بر موارد نُه‌گانه اضافه شده است كه اين موارد بايد تحت شرايط معيّنى اخراج و پرداخت شود و مقادير معيّنى از آنها به مصرف زكات برسد. بر عدم انحصار زكات به موارد نُه‌گانه، دلايلى وجود دارد كه بيان مى‌كنيم: مهمترين دليل ما بر اين مدّعا، روايات صريح و منصوص العلّة در فلسفه تشريع وجوب زكات است كه از آن روايات استفاده مى‌شود معيار و ملاك وجوب زكات، فقر زدائى از جامعه اسلامى است و تا اين نياز در جامعه وجود داشته باشد وجوب زكات قابل توسعه به اشياء ديگر خواهد بود.

لطفاً اگر ممكن است درباره دلايل عدم انحصار زكات در اشياء نُه‌گانه توضيحاتى بفرمائيد؟

دلايل متعدّدى وجود دارد كه به برخى از آنها اشاره مى‌كنيم:

دليل اوّل: حدود بيست آيه در قرآن

(١) وسايل الشيعه، كتاب الزكاة، ص٤.
(٢) وسايل الشيعه، ج٦، كتاب زكاة، ص٦.