فلسفه تشريع زكات رسيدگى به فقراء و مستمندان است. در روايات آمده خداوند قوت فقرا را در اموال اغنياء قرار داده است. از يك طرف با زكات، فقر و ندارى فقرا بر طرف مى‌گردد و از سوى ديگر، عبوديت و بندگى اغنياء و ثروتمندان امتحان مى‌شوند. در اين زمينه آيات و رواياتى وجود دارد كه اهداف تشريع زكات را بيان كرده است كه به برخى از آنها اشاره مى‌كنيم:

قال اَبوعبداللّه‌(ع): «لمّا نزلت آية الزكاة: «خُذْ مِنْ اَمْوالِهِمْ صَدَقةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا» في شهر رمضان فأمر رسول اللّه‌(ص) مناديه فنادى في الناس: إنّ اللّه‌ تبارك وتعالى قد فرض عليكم الزكاة كما فرض عليكم الصلاة.

... أيّها المسلمون! زكّوا أموالكم تقبل صلاتكم». امام صادق(ع) فرمود: چون آيه زكات در ماه رمضان نازل شد «خُذْ مِنْ اَمْوالِهِمْ» پيامبر(ص) به منادى خود فرمان داد كه به مردم اعلام كند كه خداوند تبارك و تعالى همان گونه كه نماز را بر شما واجب كرده بود، اينك زكات را نيز بر شما واجب كرد ... اى مسلمانان، زكات اموال خود را بپردازيد تا نماز شما پذيرفته شود.»

عن اَبى عبداللّه‌(ع) قال: «إنّ اللّه‌ عزّ وجلّ فرض للفقراء في أموال الأغنياء ما يسعهم ولو علم أنّ ذلك لا يسعهم لزادهم أنّهم لم يؤتوا من قبل فريضة اللّه‌ عزّ وجلّ ولكن أوتوا من منعهم حقّهم لا ممّا فرض اللّه‌ لهم ولو أنّ الناس أدّوا حقوقهم لكانوا عائشين بخير» (١). امام صادق(ع) فرمود: خداوند سهمى‌براى فقرا در اموال ثروتمندان قرار داده است كه نياز آنها را بر طرف مى‌كند و اگر خداوند مى‌دانست كه اين مقدار كافى نيست، سهم فقرا را افزايش مى‌داد. اگر كمبودى در زندگى فقرا هست مربوط به مقدار زكاتى كه خداوند مقرّر كرده نيست بلكه ناشى از آن است كه ثروتمندان، حقّ ايشان را نمى‌پردازند و اگر مردم حقوق فقرا را بپردازند، ايشان زندگى خوبى خواهند داشت.

مبارك العقرقوفى عن ابى الحسن موسى بن جعفر(ع) قال: «إنّما وضعت الزكاة قوتاً للفقراء وتوفيراً لأموالهم» (٢).از امام كاظم(ع) روايت شده: «زكات وضع شده است تا مايه زندگى فقرا و بركت مال ثروتمندان باشد.»

(١) وسايل الشيعه، ج٦، ص٣.
(٢) وسايل الشيعه، ج٦، ص٤ و ٥.