گفتمان روشنگر در مورد اندیشه های بنیادین - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٩١ - تكامل
سردشدن خورشيد، كه گفته شد از كجا معلوم مىشود كه پيچيدگى خود را از دست ندهد و از كجا مىگوييد حتماً حركت استكمالى خواهد داشت. و يا مسأله تشعشات راديواكتيو كه مطرح شد و... البته [بايد بگويم كه] اينجا جلسه بحث فيزيك نيست تا در اين عرصه هر مطلبى بيان شود. بلكه كلىترين استنتاجى كه از فيزيك و بيولوژى و زمينشناسى و كيهانشناسى به دست مىآيد و جمعبند اينها موضوع بحث است كه آن جمعبند را ديالكتيك مىناميم. در خصوص اين موارد هم مسأله اين نيست كه ما يك پروسه انحطاطى را در اين مورد و يا آن مورد تشخيص بدهيم. مسأله اين است كه وقتى كل هستى را از دورترين زمانها تا امروز مورد ارزيابى قرار مىدهيم اين جمعبندى كلى ـ در هر رشته خاص علمى ـ به ما مىآموزد كه يك حركت از ساده به بغرنج به چشم مىخورد. يعنى وقتى در بيولوژى بررسى مىشود، يك چنين حركت از ساده به بغرنج استنتاج مىشود و يا وقتى در عرصه كيهانشناسى مسأله مورد ارزيابى قرار مىگيرد چنين فرضيههايى را در اين مورد تأييد مىكند. اين تئورى نيست كه در عمل به اثبات برسد. در مورد كيهانشناسى و يا در مورد پيدايش اين سحابى و يا منظومه [شمسى] مطالبى در نظر گرفته مىشود كه هنوز جنبه فرضيه دارند و اگر چه دلايل متعددى در اين زمينه مطرح است و مىشود ولى آنچنان نيست كه...
آقاى مصباح: چون فرمايش ايشان در ارتباط با گفتهها و سخنان بنده بود لذا سؤالى را بيان مىكنم كه آيا منظور شما از اين سخن كه در كل طبيعت اين اصل و جريان واقع مىشود و اين سير ادامه دارد، اين است كه ما از دستاوردهاى علوم مختلف اين نتيجه كلى را استنتاج مىكنيم و [مثلا] از علم فيزيك و شيمى و بيولوژى و غيره، [ما اين اصل را بدست مىآوريم؟]يعنى اگر تنها يك علم بود، شما اصل تكامل را به عنوان يكى از اصول ديالكتيك اثبات نمىكرديد؟
پس به نظر شما اگر راه علمى براى اثبات اصل تكامل وجود داشته باشد اين است كه از علوم مختلف بايد اثبات شود؟ همينطور است؟
آقاى نگهدار: كاملاً درست است. همانطور كه آقاى طبرى گفتند ديالكتيك خودش از خودش و يا ماركسيسم خودش از خودش چيزى در اين زمينه اختراع نكرده است، بلكه جمعبندى رشتههاى مختلف علوم است كه به صورت فشرده و تجريد شده و به صورت ديالكتيك عرضه مىشود.