ما مسايل را به محتوا ارجاع مى‌دهيم و مى‌بينيم كه مابين الهيون به خصوص الهيون پيرو خط امام و ماركسيست‌هاى اصيل انقلابى‌كه صديق هستند، در درك مسائل انسانى و تكامل بشرى و عدالت انسانى تفاوت ماهوى وجود ندارد. هرچند كه از لحاظ ظاهر تفاوت وجود داشته باشد.

آقاى مصباح: خيلى خوب. اميدواريم كه اين اختلافاتى كه در مسائل اصلى ايدئولوژى و جهان‌بينى وجود دارد با همين بحث‌ها حل بشود. ان‌شاءالله. معذرت مى‌خواهم اين سؤال را مطرح كردم تا تصحيحى در بحث پيش بيايد، و غرض بنده اين بود كه آيا در هر نوعى از انواع ماديّات غير از انواع زنده، تكامل هست و يا اين‌كه تكامل مخصوص انواع زنده است؟ يعنى فقط همان نظريه «ترانس فرميسم» است؟ و آيا اين را با روش علمى اثبات مى‌كنيد و يا با روش ديالكتيك؟ ان‌شاءالله جلسه آينده راجع به اين موضوع از حضورتان استفاده مى‌كنيم.

مجرى: عذر مى‌خواهم. گويا آقاى نگهدار در اين مورد توضيحى دارند.

آقاى نگهدار: مسأله تكامل راجع به محدوده غير ذى‌حيات و در مورد جمادات ‌‌‌است. البته همان‌گونه كه دوستمان آقاى طبرى توضيح دادند ممكن است كه يك ميليارد سال هم بگذرد يا چندين ميليارد سال بگذرد، و ما فقط يك حركت دورى را ببينيم. ولى وقتى كه مقياس را از اين وسيع‌تر در نظر مى‌گيريم و ميل به بى‌نهايت مى‌كنيم، باز در آن‌جا مى‌بينيم يك چنين تحولى طى شده است.

آقاى مصباح: البته مقصودتان وقتى است كه عمر بى‌نهايت پيدا مى‌كنيم!!! ان‌شاءالله.

آقاى نگهدار: مثلا راجع به تكوين همين منظومه شمسى نظرياتى هست و مسائل خيلى علمى و فنى وجود دارد كه فكر مى‌كنم براى استفاده از اين وسيله ارتباط جمعى زياد جالب نباشد كه وارد اين محدوده بشويم.

اما درباره سؤالى كه آقاى سروش مطرح كردند مانند اين‌كه ديالكتيك خود تجربه

‌