آقاى سروش: اجازه بدهيد. اين را عرض مى‌كنم كه وقتى شما قائل مى‌شويد در هر لحظه‌اى، تحوّلى در شيئى رخ مى‌دهد، مثل سنگين‌تر شدن آب و جذب كالرى بيشتر در يك درجه حرارت خاص و همچنين انواع تحولات فيزيكى كه بعضى از آنها خيلى مشخص‌تر است و بعضى از آنها را هم مى‌شود مشخص كرد و... به‌هر حال آب يا هر چيزى در هيچ لحظه‌اى و در هيچ حالتى، نسبت به حالت قبل و بعدش مشابهت كامل ندارد، بلكه تفاوت پيدا مى‌كند، پس شما مى‌توانيد نام تمام اينها را تحوّل كيفى بگذاريد و بعد بر حسب آن تحوّل كمّى كه قبل از اين رخ داده است، اسم آن را مقدّمه اين تحوّل كيفى بگذاريد كه تدريجاً به آن رسيده‌اند. و به اين ترتيب تمام دنيا و همه چيز در حال تحوّل كمّى و كيفى است و چيز ديگرى باقى نمى‌ماند. يعنى همان حاكم بى‌كفايت كه بعنوان مثال اين‌جا ذكر مى‌كرديم. من مى‌خواستم عرض بكنم برعكس آنچه كه شما در ابتدا بصورت مشخص‌تر و روشن‌تر گفتيد، بيان دوم و الآن شما بيشتر ‌‌‌در ابهام غوطهور شده است. يكى از راه‌هاى كلى نجات اصول و قوانين اين است كه ما اينها را به تتولوژى تبديل بكنيم. اين يك مكانيزمى است كه ذهن هميشه به دنبال آن مى‌گردد كه وقتى اصلى در گرفتارى و نقض‌ها و نقدهاى مختلف افتاد، به راحتى مى‌توان با يك پيچش منطقى، تِرمها و اصطلاحات را چنان تعريف كرد كه آن قانون نهايتاً به يك تتولوژى برگردد. تتولوژى يعنى اين‌همان‌گويى. البته تتولوژى چيزى است كه بر حسب تعريف هميشه درست در مى‌آيد. مانند اين‌كه اگر اين‌جا روشن است، پس روشن است. بله اين هميشه درست از آب درمى‌آيد ولى اين‌كه چه گفته است و چه توضيحى به ما داده است، مخفى مى‌ماند. پس از اين‌كه شما توضيح داديد اگر مطلبى باقى مانده بود، ذكر خواهم كرد.

مجرى: آقاى مصباح بفرماييد.

آقاى مصباح: بنده در نظر داشتم تا يك مناقشات جزئى و توضيحات جزئى ‌‌‌درباره فرمايشات آقاى طبرى و آقاى نگهدار عرض كنم. ولى وقتى آن بيان صريح آقاى طبرى را شنيدم فكر كردم كه ديگر بحث خاتمه يافته است و احتياجى ندارد كه بحث را دنبال كنيم و اين‌گونه به نظر من آمد كه اين جلسه از پربارترين و در عين حال سالم‌ترين بحث‌هايى است كه تاكنون داشتيم. البته بحمدللّه تا حدود زيادى همه

‌