گفتمان روشنگر در مورد اندیشه های بنیادین - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٩١
يك شىء گردان، كيفيتى بصورت شىء [دوّار را به وجود مىآورد] كه مورد نظر ماست. اين فرفره يك دور، ده دور، صد دور، هزار دور روى زمين مىچرخد. آيا اگر تا بىنهايت بچرخد آن تعيّن كيفى، و تمام تعينات كيفى كه براى اين شىء در نظر گرفتيم حفظ مىشود؟ آيا اگر اين دورها را اضافه بكنيم و تا بىنهايت ادامه بدهيم تمام تعيّنات كيفى با تداوم اين دورها حفظ مىشود؟ واقعيّت به ما مىگويد كه حفظ نمىشود. حدّ معينى دارد كه با اضافه شدن دورها، برخى از تعينات كيفى تغيير مىكنند. مثلا وقتى كه مىايستد، ايستادن بصورت كيفيت در نظر گرفته مىشود. بر اثر اضافه شدن اصطكاك با زمين، فرفره روى زمين مىافتد و ديگر آن كيفيت سابق را ندارد. آنگونه كه ما قانون ديالكتيك را مىگوييم، در واقع نسبتها را حفظ مىكنيم و لذا كيفيتها حفظ مىشوند و دقيقاً هم همين است. چيزى فراتر از اين نيست و ما هم اين را در تمام تغييرات كمّى كه در هستى اتفاق مىافتد مىبينيم. چنانچه اين نسبتها حفظ شود، كيفيتهاى معينى هم حفظ مىشوند. اكنون ما روى بزرگ و كوچك بودن اين نسبتها بحث نمىكنيم. روى چگونگى آن كيفيت كه تغيير مىكند و اينكه آيا جهش آن كُند است و يا تند بحث نمىكنيم. و يا از اينكه جهش دقيقاً چيست بحث نمىكنيم. ولى چنين رابطهاى را ما مىبينيم. در مورد تمام اشيا و پديدهها هم اين را مىبينيم. وقتى نمك را هم روى هم بگذاريم، [اين طور نيست كه]نمك بطور مشخص هنوز [همان] نمك باقى بماند. من مىگويم شيمى و فيزيك اثبات مىكند كه تعيّنات كيفى كه نمك داشته بر اساس اين حركت فيزيكى تغيير كرده است. اگر به واقعيت مراجعه بكنيد وقتى نمك را روى هم مىگذاريم، در اثر فشار مولكولى، ساختمان مولكولى آن برهم ريخته و بلورهايش را درهم مىشكند. مشخصاً مىدانيد كه بلورها در اثر فشار پديد مىآيند و در اثر فشارِ بيشتر از بين مىروند. اين فشارها باعث مىشود بلورهاى نمك درهم شكسته شود و لذا ديگر آن نمك سابق نيست و يك تعيّن كيفى جديدى پديد آمده است. پس دايره بحث را به آن چيزى كه قانون مطرح مىكند، محدود كنيم و آن گاه دقت كنيم كه آيا نتايجى كه مىگيريم دقيقاً در چارچوب آن قانون است يا نيست. فعلا صحبت ديگرى ندارم.
مجرى: تصور مىكنم بحث روشن است. اگر نكته ديگرى درباره اين بحث خاص باقى مانده بيان كنيد و ...