آقاى نگهدار: يك پيشنهاد داشتم. فكر مى‌كنم كه از ابتداى جلسه موضوع بحث ‌‌‌را يك مقدارى دقيق نشكافتيم. لذا ما را مقدارى به اين سو و آن سو كشانده است. پيشنهاد مى‌كنم كه موضوع را دقيق مشخص بكنيم. من در صحبت‌هاى خودم تأكيد كردم كه موضوع بحث مسأله رابطه بين تغييرات كيفى و كمى در اشيا و پديده‌ها است و نه جز اين. آقاى مصباح از موضوع بحث تعبيراتى ارائه كردند و دلايل بحث را به شكلى كه مورد نظر من نبود مطرح نمودند. من تأكيد كردم كه موضوع بحث رابطه بين تغييرات كيفى و تغييرات كمّى در اشيا و پديده‌ها است و در اين صدد هستيم كه توضيح دهيم اين كيفيت و كميت چه رابطه‌اى با هم دارند. تا قبل از «هگل» اساساً اين مسأله به اين شكل خاص كه درصدد تبيين رابطه كميت با كيفيت باشد، مورد توجه نبوده است. با يك مثال علمى مسأله دقيق‌تر و روشنتر مى‌شود كه موضوع بحث چيست؟ مثل موضوع رابطه زمان و مكان در نسبيت انيشتين كه تا قبل از پيدايش تئورى نسبيّت انيشتين، ما رابطه بين زمان و مكان را آن‌گونه كه قانون نسبيت انيشتين توضيح مى‌دهد نمى‌شناختيم و اين دو تا را به استقلال بررسى مى‌كرديم. البته نمى‌خواهم بگويم كه در فلسفه‌هاى ماقبل ديالكتيك و در منطق ماقبل ديالكتيك، مانند منطق صورى اساساً كميّت‌ها و كيفيت‌ها در نظر گرفته نمى‌شد. به هرحال رابطه معينى بين كيفيت و كميت به اين شكل مدوّن وجود نداشت و نبوده است. ما اكنون از اين رابطه بحث مى‌كنيم كه به چه شكل هست و به چه شكل وجود دارد. امّا تغيير بطور كلّى و اين‌كه كيفيات به همديگر تبديل مى‌شوند و كيفيات كوچك به كيفيات بزرگ تبديل مى‌شوند، موضوع و صورت بحث نيست و به اين شكل بحث نشده است. لذا مى‌خواهم كه بحث را در همين قالب بكشانيم. من هم فكر مى‌كنم كه آقاى طبرى در اين دور صحبت خود دقيقاً موضوع مسأله و دستور بحث را مورد بررسى قرار بدهند تا ابهام در مسائل پيش نيايد. اگر نوبت خودم نيز فرا رسيد، من هم به همين شكل بحث مى‌كنم.

مجرى: من تصور مى‌كنم به اين نكته‌هايى كه گفته شد، كمتر عنايت شده است.

‌