گفتمان روشنگر در مورد اندیشه های بنیادین - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٧٣
جهش يا شكل تغييرات دفعى است. روشن است كه تغيير دفعى به آن معنا كه ما قبول داريم مد نظر است، نه به آن معنا كه در جلسات قبل آقاى مصباح بحث نمودند. چون آقاى مصباح معتقد بودند كه تغيير دفعى زمان نمىبرد لذا از اين نظر ديگر حركت محسوب نمىشود. پس گويا در اين مورد اختلاف نظر ما به جاى خودش باقى و بجا است. بههر حال ديالكتيك اظهار نمىكند كه اين تغيير دفعى چگونه صورت مىگيرد. مثلا در [مورد چگونگى] تبدّلات مربوط به انواع و پيدايش موجودات جاندار و پستاندار و ... و يا تبديل پستانداران به يكديگر يا خيلى از تغييرات كيفى و تحوّلاتى كه ما در بيولوژى مشاهده مىكنيم [اظهار نظر نمىكند]. اين تحولاتى كه در بيولوژى داريم اينگونه نيست كه در لحظه واقع شود و يا در زمان خيلى كوتاهى صورت بگيرد. معمولا تغييرات كمّى، تدريجى هستند و برخى از تعيّنات كيفيى كه در موجودات زنده وجود دارند و آنها را تغيير مىدهند و يا تغييرات كيفىاى كه جزئى هستند و در اعضا و اندامهاى متفاوتى ممكن است پديد بيايند، جملگى در طول حركت و در طول پروسه تكاملى كه حيوان و يا موجود زنده طى مىكند، به وقوع مىپيوندد و به يك نوع ديگر تبديل مىشوند و نوع ديگر را پديد مىآورند و خط فاصلى را مىكشند كه ديگر از نظر بيولوژيك و وراثت ما نمىتوانيم بگوييم كه اين همان نوع است و يا مثلا نژادى از آن نوع است. نژادهايى مىتوانند پديد بيايند كه اين نژادها با هم تفاوتهاى كيفى دارند ولى هنوز در يك نوع مىگنجند امّا بر اثر گسترش اين تفاوتهاى كيفىِ جزئى كه پديد مىآيد اين تفاوتها مىتوانند در مرحله بعد به تفاوت كيفى ماهوى بدل شوند. اين تغيير اساسىترين خصلت شىء را كه با آن تعريف و شناخته مىشود، زير سؤال برده و تغيير مىدهد. بنابراين در مورد جهش در بيولوژى و يا موتاسيون، و يا تبديلهاى اجتماعى و يا تبديل عناصر شيميايى به يكديگر ما همين واژه را مىتوانيم بكار ببريم. مسأله جهش به اين سادگى كه ما فكر مىكنيم نيست كه بگوييم در طبيعت يك تغييرات تدريجى كمّى آن هم آنگونه كه ميل دائمى آن است انجام مىگيرد و يا يكى از وجوه تغييرات تدريجى كمّى در نظر گرفته شود و بر اساس آن، بر وجود تغييرات كمّى تدريجى [در كل هستى]استدلال شود. مثلا با مشاهده اينكه قورباغه به موجود ديگرى تبديل مىگردد و يا مثلا گاو به موجود ديگرى بدل مىشود، بگوييم انواع تغيير