امّا نكته ديگر در مورد عام بودن حركت است. آقاى نگهدار در اين‌جا گفتند ‌‌‌تاكنون حتى يك مورد بى‌حركت و يا ثابت در خارج از ذهن ديده نشده است. ولى بايد گفت كه ما در اين سخن آقاى نگهدار مناقشه داريم. يعنى معتقديم كه از نظر فلسفه مادى اين سخن قابل اثبات نيست. حالا فرض مى‌كنيم كه اين‌گونه باشد كه تاكنون يك مورد ثابت در خارج از ذهن ديده نشده باشد، امّا چه دليلى براى اين مطلب داريد؟ چگونه و مستند به چه دليلى مى‌گوييد كه در آينده هم ديده نخواهد شد؟ از نظر علمى مطلقاً چنين چيزى مقدور نيست. يعنى حداكثر اين است كه بگوييم تاكنون همه پديده‌هايى را كه ديده‌ايم، چنين بوده‌اند. در كدام علم چنين مطلبى گفته شده است. اصولا متد علمى اگر خوب شناخته شده باشد، چگونه و كجا قادر است اثبات كند كه در آينده هم چنين نخواهد بود؟ اين هم مسأله‌اى است كه بايد در آينده درباره آن بحث بكنيم. به‌هر حال به گمان من حتّى اثبات اين‌كه تاكنون همه پديده‌ها متحرك بوده‌اند، مفيد اين معنا نيست كه هستى همواره چنين است كه تمام پديده‌هاى آن متحرك باشند. اگر چه از نظر ماترياليست‌ها جهان ماده در حركت هست و خواهد بود! اين صحبت من بود كه در كمال اختصار بيان كردم.

مجرى: تصور مى‌كنم كه لازم است با توافق حضار موضوع بحث آينده را تعيين ‌‌‌بكنيم و بعد اين بحث را به پايان برسانيم.

آقاى طبرى: اگر آقاى سروش موافق باشند كم‌كم از بررسى و بحث درباره اصول ديالكتيك ـ كه به اندازه كافى درباره آنها صحبت شده و نقطه‌نظرها روشن گرديده است ـ به مسأله شناخت و يا مسأله ديگرى روى آوريم و به آنها بپردازيم؛ يعنى به سمت جلو حركت كنيم.

مجرى: هر پيشنهادى كه بدهيد ما مى‌پذيريم براى ما فرقى ندارد.

آقاى مصباح: بحث شناخت يك بحث خيلى مفصّل است و فكر نمى‌كنم با چند جلسه بحث حل شود.

مجرى: اولين نكته‌اى كه آقاى طبرى به آن اشاره مى‌كنند اين است كه به نظر ايشان در مورد اصول ديالكتيك به اندازه كافى بحث شده است. آيا در اين موارد

‌