گفتمان روشنگر در مورد اندیشه های بنیادین - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٣٩ - عموميت حركت
جلسه بحث هم جوابش روشن نمىشود. شما اگر از من مفهوم «روند مسلط» و يا مفهوم هر واژه ديگرى را بپرسيد، من براى شما بصورت مشخص توضيح مىدهم. دقت كنيد «روند مسلط» از دو كلمه فارسى [تركيب شده است]و يا اصطلاحى است كه يك جزء آن فارسى و ديگرى عربى است. من فكر مىكنم خيلى زحمت ندارد. كشاكش و پيچاپيچى ندارد.
آقاى نگهدار: خيلى ساده است.
آقاى سروش: شما همان مفهوم ساده آن را بيان فرماييد.
آقاى نگهدار: مفهوم قانون تكامل ـ همانگونه كه قبلاً درباره آن صحبت كرديم ـ اين نيست كه هر شيئى و هر كيفتى كه در خارج مىبينيم، دائماً رو به كمال برود. اين مسأله خيلى خيلى ساده است و حتى يك كودك دبستانى هم مىتواند بفهمد كه هر پديدهاى را كه در نظر بگيريم، آغاز و شروعى دارد و يك عمرى را سپرى مىكند و پايانى دارد و چيزى جز اين نيست. لزوماً اينگونه نيست كه اين شىء در پايان حتماً يك چيز اعتلايى و عالىترى نسبت به اواسط عمرش باشد. همانگونه كه مىدانيم انسان هم روزى از بين مىرود و فكر نمىكنم كه بحثى دراينباره باشد. روند مسلط ...
آقاى سروش: اجازه بدهيد. ببخشيد. پس اين نكته را مشخص كرديم و شما هم قبول كرديد و توضيح داديد كه «روند مسلط» به اين معنا نيست كه هر پديدهاى رو به كمال مىرود.
آقاى نگهدار: هر پديدهاى يك دوره رشد دارد و يك دوره انحطاط.
آقاى سروش: بله كيفيتهاى متفاوت در پديدهها حادث مىشود ولى اينگونه نيست كه هر پديدهاى رو به تكامل باشد و هر پديدهاى طى كيفيتهايى كه پيدامىكند، رو به كمال مىرود.
آقاى نگهدار: امّا توالى كيفيتها را چه مىگوييد؟ يعنى كيفيتهايى پديد مىآيند و بعد جاى خودشان را به كيفيتهاى جديد مىدهند و همينطور الى آخر. اين روند را مىتوانيم تصور بكنيم كه كيفيتهايى پديد مىآيند و از بين مىروند. پيدايى و از بين رفتن اين كيفيتها همان پروسهاى است كه مثلا يك ماهى زاده مىشود و رشد مىكند و آنگاه مىميرد. ولى توالى اين كيفيتها در زمان اتفاق مىافتد. اين را قبول داريم. ما