آقاى نگهدار: شما اين را جواب بدهيد كه آيا قانون تجزيه عناصر سنگين‌تر و تبديل آنها به عناصر سبك‌تر روند در طبيعت غالب است و گرايش مسلط بر هستى است يا نه؟ «گرايش مسلط» يعنى آن چيزى كه بطور عمومى مى‌بينيم. تحولى كه بطور عموم رخ مى‌دهد و در تمام ستارگان ديده مى‌شود چيز ديگرى است كه مضمون آن ‌‌‌همان در هم رفتن عناصر است؟ من پاسخ اين سؤال را روشن مى‌كنم. مى‌گويم تحوّل فيزيكى، فيزيك هسته‌اى، تحول هسته‌اى عناصر در طبيعت به تدريج از قديم الايام از ميلياردها سال پيش به اين طرف، بطور عمده در اين جهت بوده است. در كنار اين گرايش مسلط ـ گرايش غير مسلّط و جزئى [هم وجود دارد] ـ كه اتفاقاً اين يك ميليونيم تمام ذراتى كه در طبيعت هم وجود دارند را در برنمى‌گيرد و بسيار جزئى است. به هرحال مشاهده مى‌كنيم كه در كنار اين گرايش مسلط، ما «ديزانتگريشن» [disintegration] يا شكسته‌شدن عناصر را هم مى‌بينيم. شما اگر گرايش مسلط را بپذيريد ما بحث نداريم. ولى شما مى‌خواهيد بگوييد به تعداد موارد كمال، موارد نزول داريم!

آقاى سروش: بله.

آقاى نگهدار: اين را مى‌خواهيد بگوييد. در صورتى كه ما مى‌بينيم جهت عمومى عالم [رو به پيچيده‌ترشدن است]. ابتدا ما دايناسور نبوديم تا امروز تبديل به كِرم بشويم يا از اين طرف برويم يعنى دايناسورها موجودات تكامل يافته‌تر از ما نبودند، و ما هم به سمت كرم شدن حركت نمى‌كنيم. يا ابتدا اسيدهاى آمينه در طبيعت نبودند تا بعد تركيبات معدنى در طبيعت به وجود بيايند. در عرصه شيمى يا در عرصه طبيعت روى اين قانون مى‌ايستيم. دقيقاً هم مى‌ايستيم.

آقاى سروش: دايناسورها براى تمام طبيعت هستند يا فقط براى كره زمين مى‌باشند؟

‌