و سطح و حجم، بنام نقطه هم داريم و يا اين‌كه در خارج نقطه نيست؟ با توجه به اين‌كه شىء بدون بُعد نمى‌تواند وجود پيدا كند و از طرفى نقطه يعنى آن‌چه بُعد ندارد، پس چگونه مى‌توانيم بگوييم نقطه به عنوان يك واقعيت مستقل در عالم ماده دارد؟ قوام ماده به بُعد و به كميّت متصل است. بنابراين آنچه در عالم ماده تحقق پيدا مى‌كند بايد بُعد داشته باشد و نقطه يعنى آنچه كه بُعد ندارد. نقطه يعنى آنچه كه طول و عرض و عمق ندارد. بنابراين بايد گفت كه ما در خارج چيز مستقلى بنام نقطه نداريم. پس اصلاً [وجود] نقطه دروغ است؟ لذا بايد بگوييم رأس مخروط هم سطح است يا حجم است يا خط است؟ و يا اگر حجم و يا سطح و يا خط نيست پس اين‌جا را چه بايد بناميم؟ به‌هر حال اگر نقطه نيست و غير اين است به آن چه مى‌توانيم بگوييم؟ [پس نقطه]مفهومى است تحليلى راجع به اوصافِ واقعيت‌هاى خارجى والاّ خودش يك واقعيت مستقل نيست. نقطه چيزى در كنار مخروط و كره و اجسام مختلف ميكروفيزيكى و ماكروفيزيكى نيست تا چيزى بنام نقطه هم داشته باشيم. هرگز چنين چيزى نيست. امّا در هندسه از نقطه بحث مى‌كنيم و به آن احتياج هم داريم و مى‌گوييم كره با يك خط مستقيم و يا سطح مستوى جز در يك نقطه تماس پيدا نمى‌كند. اين بحثى هندسى است كه آن را به عنوان قضيه اثبات هم مى‌كنند.

آقاى نگهدار: بحث هندسى كاملا يك بحث علمى رياضى است يعنى همه آنها مباحث تجريدى رياضى است.

آقاى سروش: جناب آقاى مصباح مثال سطح روشن‌تر و بهتر است و يا مثال خط روشن‌تر است.

آقاى مصباح: بله، من هم خواستم بر روى آنچه كه روشنتر است تكيه كنم. كه قبلاً هم رأس مخروط را گفته بودم. مى‌خواستم همان را توضيح بدهم.

پس نقطه، به اين معنا كه صفتى است براى رأس مخروط، در خارج موجود است. يعنى كره‌اى كه در روى سطح مستوى مى‌غلتد، هميشه در يك نقطه با سطح تماس پيدا مى‌كند. محال است كره حقيقى در خارج با خطى تماس پيدا بكند، و يا در بيش از يك نقطه با خط مستقل و با آن سطح تماس پيدا كند. اينها همان مطالبى است كه در هندسه گفته و بحث مى‌شود. حال اينها درست است يا غلط؟ به يقين هيچ كسى نمى‌گويد كه

‌