تغيير تدريجى. در مباحث گذشته تا آن‌جايى كه بحث پيش رفت و زمان اجازه داد، به مثال‌هاى مختلف از حركت دفعى پرداختيم تا مطلب روشن بشود كه مسأله چيست، اما موفق نشديم مورد يا مصداقى در طبيعت و در خارج ـ نه در ذهن ـ پيدا بكنيم كه حركت خارج از زمان صورت بگيرد. مثال‌هايى كه ارائه شده عبارت هستند از جوشيدن آب ـ مثال اول ـ برخورد دو اتومبيل ـ مثال دوم ـ و برخورد نوك تيز دو مخروط ـ مثال سوم ـ كه در مجموع به عنوان مثال‌هاى تغيير دفعى بيان شدند. قبلا هم عنوان كردم كه تمام اين حركاتى كه به عنوان تغيير دفعى در نظر گرفته مى‌شود، در عالم خارج و عالم فيزيك متضمّن زمان هستند و در زمان اتفاق مى‌افتند و با صرف زمان و گذشت زمان همراه هستند. هر چند آن زمان بى‌نهايت كوچك يا خيلى كوچك باشد. ما براى مثال بايد به فيزيك ماكروسكپيك، فيزيكى كه به اجسام عادى مى‌پردازد، داخل بشويم تا مسأله خيلى روشن شود كه تمام اين تغييرات در زمان اتفاق مى‌افتد. مثلاً انعكاس نور روى آينه و شكست نور را در نظر بگيريد كه تمام قدما ـ اگر به اين مسأله برخورد مى‌كردند ـ درك مى‌كردند كه نور حركتى است كه از منبعى كه آن را صادر مى‌كند حركت مى‌كند و به سمت آن شيئى كه مى‌خواهد به آن برخورد بكند حركت مى‌كند و بعد روى آن منعكس مى‌شود. برخورد نور و شكست نور روى آينه را دقيقاً يك حركت دفعى مى‌ناميدند. در صورتى كه الآن علم دقيقاً پاسخ اين مسأله را روشن كرده كه نور به مثابه يك پديده ذره‌اى و موجى در نظر گرفته مى‌شود [كه بصورت] موجى و فوتون است و ذره‌اى كه به ميدان هسته اتم جيوه برخورد مى‌كند و در آن‌جا فعل و انفعالات مشخصى به شكل ضربه‌اى صورت مى‌گيرد كه اين عمل دقيقاً در زمان صورت مى‌گيرد، و بعد در جهت مخالف منعكس مى‌شود. يعنى همان گونه كه در مباحث قبل تأكيد شد و اين‌جا هم دوباره تأكيد مى‌كنيم، به هيچ وجه تغييرى در جهان خارج نداريم كه خارج از زمان و يا بدون زمان صورت بگيرد. تمام تجربيات فيزيكى امروز اثبات مى‌كنند كه تمام حركات و تمام تغييراتى كه در جهان صورت مى‌گيرد اعم از نوع فيزيكى، مكانيكى، شيميايى، بيولوژيك، اجتماعى، و فكرى و غيره، تماماً در زمان صورت مى‌گيرند. بنابراين از اين مسأله كه حركت بطور كلى تغيير است دفاع مى‌كنيم و هر نوع تغييرى اعم از تغييرى كه به شكل جهشى

‌