آقاى نگهدار: مفاهيم تجريدى مادّى نيستند. يعنى اينها مادّى هستند ولى مادّه نيستند. بعنوان مفاهيم خارجى مادّى نيستند. مفاهيمى كه در جهان خارج وجود دارند و منشأ مادى دارند و از جهان مادّى استنتاج و استخراج و تجريد شده‌اند، ولى ما نمى‌توانيم بگوييم عدد ٢، مطلق ٢، چيزى است كه در خارج از ذهن وجود دارد. ما نمى‌توانيم بگوييم خود مطلق ٢ بدون هيچ چيزى ـ متعلقى ـ بدون اين‌كه بگوييم دو سيب، دو نفر، در خارج وجود دارد. وقتى كه به خارج مى‌رود مشخص مى‌شود و يك نمونه مشخص پيدا مى‌كند و به اسم دو تا آدم و دو تا سيب [جلوه‌گر مى‌شود]. ما اين را مى‌توانيم تجريد بكنيم و اين تجريدات و مفاهيم تجريدى مادّى هستند ولى مادّه نيستند. حال مفهوم تغيير نيز همين‌طور است.

در مورد حركت ايشان توضيح دادند و من وقت را نمى‌گيرم. همان‌گونه كه قبلا هم صحبت شده، هم حركت كمّى و هم تغيير كمّى داريم. البته تغيير كيفى معمولا با جهش همراه است. بايد اضافه كنم كه جهش هم بدون زمان نيست. يعنى هر حركتى هرچند دفعةً انجام شود ولى باز هم در يك زمان و يك مدّتِ زمانى انجام مى‌گيرد. ولى اين پروسه با آن پروسه قبلى و با آن تحوّل قبلى كه تغييرات به تدريج و در طول مدّت زمان طولانى‌تر صورت مى‌گرفت، تفاوت دارد و به اين صورت انجام نمى‌گيرد. نمونه آن انقلاب است كه مبارزه از سالها پيش مثلا قبل از سال ٣٢ و يا سال ٤٢ به بعد، و از سال ٥٦ به بعد وجود داشته است ولى آن چيزى كه در مقطع آخر يعنى اواخر سال ٥٧ در ميهن ما اتفاق افتاد و آن تحولاتى كه در آن روزها رخ داد متلاشى شدن آن سيستم جابر و آن حكومت و به ثمررسيدن انقلاب است و اين تحول همانند تحوّلاتى نبود كه در روزهاى قبل اتفاق مى‌افتاد. در زمينه تغييرات فيزيكى و شيميايى هم ما مشاهده مى‌كنيم كه زمان در اين ميان بعنوان يك پارامتر، حذف نمى‌شود فقط اين مسأله در مورد حركت دفعى تأكيد است كه زمان‌بر است. فكر مى‌كنم تمام سؤالات را پاسخ داده‌ايم.

مجرى: آقاى مصباح اگر فكر مى‌كنيد سؤالات مطرح شده پاسخ داده شده است كه بحثى نيست و اگر پاسخ كافى داده نشده مى‌توانيد از نظر خودتان سؤال را واضحتر بيان كنيد.

‌