مى‌دانستند، صدرالمتألهين كه يكى از نوابغ ما در تفكّر فلسفى است، حركتِ در جوهر را هم قبول كرده و گفت، جوهر غير قارّ است و ناچار وقتى اَعراض كه قائم بر جوهر هستند حركت مى‌كنند، خود جوهر هم بايد حركت كند و تجدّد وجودى دارد و سيلان جوهرى در جهان وجود دارد. به نظر ما اين معنا به انديشه حركت ذاتى نزديك شده است. تقريباً بين همه حكماى ما اعم از اشراقيّون يا مشائين وغيره درباره اين‌كه عامل مباشر حركتْ طبيعت است، اختلاف نظرى نيست. همچنين درباره اَشكال مختلف حركت كه بصورت حركت طبيعى و حركت قصرى و حركت ارادى و ... ظهور پيدا مى‌كند نيز، اختلاف‌نظرى نيست و تمام اين مقولات را به نوبه خود يك ديالكتيسين هم مى‌تواند بپذيرد، و هيچ اشكالى در كار او ايجاد نمى‌كند. يعنى يك بحث جداگانه‌اى مى‌بايست انجام بگيرد ـ نه در چارچوب تلويزيون بلكه بيشتر در چارچوب آكادميك و مدرسى ـ تا معيّن شود كه از مجموعه حكمت كلاسيك ما كه در حوزه‌هاى علميه و دانشگاهها تدريس مى‌شود، چه چيزى را طرفداران ديالكتيك مى‌پذيرند و يا با چه چيزهايى مخالف هستند. چون اين كار انجام نگرفته است به همين جهت ما در داخل اين بحث تقريباً جداى از همديگر صحبت مى‌كنيم و گفتگوى ما گفتگويى است كه در آن تعاطى فكرى و روحى لازم انجام نمى‌گيرد. لذا فقط بايد به آن بعنوان يك نوع مدخل كلى نگاه كرد كه شايد بتوانيم از اين مدخل عام ـ اگر زمانه اجازه بدهد ـ به مراحل دقيقترى وارد شويم. به‌هر حال اين مطالب آن امورى هستند كه من مى‌توانم بطور كلّى در تعريف حركت و در مقايسه آن با حكمت خودمان يعنى حكمت مدرسى قديم خودمان بيان كنم.

مجرى: با تشكر. اگر آقاى نگهدار دقيقاً با اين تعريف موافق هستند و آن را تأييد مى‌كنند ديگر بحثى نداريم والاّ اگر تكمله و يا تصحيحى بر اين تعريف دارند مطرح كنند تا برادران ما از نقطه‌نظر اسلامى روى آن بحث كنند و مسائلى را كه در نظر دارند بيان نمايند.

آقاى نگهدار: با سلام و درود به همه هم‌ميهنان زحمتكش ميهنم و بويژه رزمندگان دلاور جبهه‌هاى جنگ عليه تجاوز صدام.

در مورد تعريف حركت در مباحث گذشته كم و بيش گفتگو شد و به جمع‌بنديهايى

‌