آقاى مصباح: اگر بشرى بوده و مفهوم انسان را درك مى‌كرده، حتماً مفهوم انسان را درك كرده است والاّ با اين انسان، كه مفهوم انسان درست نمى‌شود. شايد چيز ‌‌‌ديگرى را درك مى‌كرده و آن مفهوم انسان نبوده است. اگر چيز ديگرى درك مى‌كرده پس مفهوم انسان نبوده. مفهوم انسان هر وقت در هر جا و هر زمان و بوسيله هر كسى درك بشود غير از مفهوم انسان چيز ديگرى نيست. اگر گاهى اوقات مشاهده مى‌كنيد كه در تعريفها تغيير زيادى ايجاد مى‌شود، اين تغيير ديگر مربوط به مفهوم نيست. اين تغييرات نشان مى‌دهد كه درك ما از اوّل يك درك دقيقى از آن شىء خارجى نبوده است و يك درك مبهمى بوده و بعد ابهام آن مرتفع شده است لذا تغيير در درك است كه ابهام آن كمتر شده است، نه در صورت ذهنى آن شىء درك شده تغييرى رخ داده باشد، كه اين مسأله ديگرى است. اما مفهوم از اين جهت كه مفهوم است هيچگاه تغيير نمى‌كند. اين جواب فرمايش قبلى شما كه گويا منتظر جواب آن بوديد.

نكته ديگرى كه هم جنابعالى و هم جناب آقاى طبرى بيان فرموديد اين است ‌‌‌فرموديد؛ الهيون هم به ديالكتيك قايل هستند! اگر بخاطر داشته باشد ما در ابتداى بحث گفتيم كه ديالكتيك مفاهيم مختلفى دارد. و از شما هم خواستيم تا ديالكتيك را تعريف بكنيد تا مقايسه كنيم آيا با آن ديالكتيكى كه ـ احتمالا ـ به الهيّون نسبت داده مى‌شود، تطبيق مى‌كند يا نمى‌كند؟ آن ديالكتيكى كه ماترياليسم ديالكتيك مى‌گويد چيست؟ آنچه ما مى‌گوييم، اسمش ديالكتيك است. اگر الآن بنده و شما هم مشغول بحث هستيم، در واقع به اين عمل هم ديالكتيك گفته مى‌شود و در خارج هم وجود دارد. اين شد... اگر معناى ديالكتيك اين است خوب همه عالم اين معنا را قبول دارند. امّا آن ديالكتيكى كه ماركسيسم آورده است، چيست؟ ويژگى آن ماترياليسم ديالكتيك كدام است؟ قوام ديالكتيكى كه ماركسيسم آورده به چه چيزى است؟ اگر مولوى فرموده كه در عالم جنگ است، مگر همه مردم نمى‌دانند كه در عالم جنگ وجود دارد! هر بچه‌اى مى‌داند كه اگر آب را روى آتش بريزند خاموش مى‌شود. اين جنگ در طبيعت است. بچه هم در خانه مى‌بيند كه پدر و مادرش با هم دعوا مى‌كنند. خوب اين

‌