شكل درمى‌آيد و مطلبى كه آقاى مصباح بيان مى‌فرمايند در چارچوب منطق صورى كاملا درست است. اگر ما بخواهيم انسجام منطقى سخن حفظ بشود، نظر ايشان كاملا درست است. همين‌طور تقسيمى كه از قضايا ارائه مى‌كنند و نوع براهينى كه براى اثبات قضايا بايد ارائه بشود، همه اينها در جاى خودش فوق‌العاده مطالب درستى است. ولى اين مطالب را وقتى به قضاياى عينى و طبيعى اجتماع مى‌دهيم، انطباقش خيلى شلوغ‌تر است. در قالب مفهوم هميشه هياهوى حيات آرام مى‌شود و به صورت خيلى منظم و صاف درمى‌آيد. امّا در ظرف واقعيت اين‌گونه نيست. من عرض كردم ديالكتيك مسأله‌اى مضمونى است. يعنى به عيان وجود آن‌گونه كه هستند رجوع مى‌كند و سعى مى‌نمايد آنها را مطالعه بكند و حال آن كه منطق كوشش مى‌كند اينها را تعميم بدهد و انتزاع و تنظيم كند. براى اين‌كه مى‌خواهد فكر را در مجراى معينى سير بدهد كه در جاى خودش بسيار سودمند است و بايد مورد استفاده قرار بگيرد.

از جمله مباحث مطروحه مسأله «قانون» و «تصادف» و يا مسأله «گرايش مسلط» است كه توسط آقاى سروش مطرح شد. ما قانون را نه فقط در اجتماع بلكه در طبيعت هم به عنوان «گرايش مسلط» قبول داريم، هر چند سرشار از نوسانات و تزاريس و حتى گاهى اوقات سيرهاى قهقرايى و غيره باشد. البته اين موارد براى گريز از اثبات قانون در جزئيات نيست و مى‌توان روى آن قسم خورد كه براى گريز از اثبات قانون در جزئيات نيست بلكه بيان عينى قوانين حركت در جامعه و در طبيعت است. يعنى قانون راه خودش را از ميان تصادفات مى‌گشايد و اين را در كليه پديده‌ها مى‌شود مشاهده كرد. به همين جهت ما نمى‌توانيم در جزئيات يك قانون را ببينيم. چنانكه در قطره نمى‌شود طوفان را ديد و در انسان نمى‌توان بحران را ديد و بحران اقتصادى در جامعه رخ مى‌دهد. اگر انسان را كنار بگذاريم... بحران اقتصادى عينيت ندارد. به اين مسأله مى‌بايستى توجه داشت. گمان مى‌كنم پنج دقيقه من تمام شده باشد.

مجرى: نخير دو دقيقه ديگر باقى مانده است.

آقاى طبرى: ...

مجرى: نه، بينندگان خواهند ديد و زمان را از روى برنامه‌اى مى‌توانند بدست بياورند. پس خودشان قضاوت مى‌كنند. البته من سؤالات كوتاهى هم كه ضمن صحبت‌هاى شما مطرح شد، محاسبه نمودم.

‌