واقعاً هدف همين است كه گرايش مسلط داريم و بعضى پديده‌ها واقعاً داراى تضاد نيستند. آقاى طبرى توضيح دادند كه بله، واقعاً غرض ايشان همين است كه در همه پديده‌ها تضاد بروز نمى‌كند. بلكه از يك مرحله خاص است كه تضاد ظاهر مى‌شود. از طرف ديگر مطابق همان تقسيم‌بندى و تعاريفى كه خود ايشان از تضاد داشتند، تضاد مولّد حركت معرفى شد. يعنى هر حركتى بلا‌استثنا فرزند تضادّ، و معلول تضادّ است. حالا اگر اين دو مقدّمه و اين دو مدعا را در كنار هم بگذاريم به اين‌جا مى‌رسيم كه بعضى از پديده‌ها مشمول حركت نيستند. چون بعضى از پديده‌ها مشمول تضاد نيستند. چراكه تضاد است كه موجب حركت مى‌شود. پس پديده‌اى كه تضاد ندارد، حركت ندارد. بنابراين، نتيجه مى‌شود بعضى از پديده‌ها اصلا متحرك و متحول نيستند. حالا اين نتيجه را در كنار آن مدعاى ديگر آقاى طبرى كه گفتند به نظر من «اصل تغيير»، اصل مطلقى است، مى‌گذاريم. ايشان حتى در اين‌جا گفتند كه ما ماركسيست‌ها و يا حداقل خود من معتقد هستم كه «اصل تغيير» چيزى نيست كه استثنا داشته باشد و موردى از آن مستثنى شود. بلكه يك قانون عام مطلق شامل و فراگيرى است و در همه چيز جريان دارد. و ليك به گمان ما در اين‌جا يك تناقض خيلى آشكار رخ مى‌نمايد كه اگر تضاد در همه پديده‌ها مصداق ندارد، لازمه‌اش اين است كه همه پديده‌ها حركت ندارند و لازمه اين سخن اين است كه اين گفته آقاى طبرى كه مى‌فرمايد قانون تغيير يك اصل عام مطلق است، باطل بشود. البته من مايلم كه در انتهاى اين سخن يك مطلب ديگر را اضافه بكنم. هر چند كه بعداً درباره توضيحاتى كه دوستان ما خواهند داد تأمل كافى خواهيم كرد.

مجرى: البته اگر براى آقايان زمانى باقى بماند چون ...

آقاى سروش: خيلى معذرت مى‌خواهم من از دور اولى فراتر رفتم.

مجرى: در دور اول تقريباً همه شركت‌كنندگان از زمانى كه در اختيار داشتند استفاده كردند. شما بيست و يك دقيقه صحبت كرديد.

آقاى سروش: بسيار خوب اشكالى ندارد. چون آن نكته ارتباط مستقيم به اين بحث ندارد لذا آن را در آينده مى‌گويم.

مجرى: صرفاً جهت اطلاع متذكر مى‌شود كه با احتساب سى و پنج دقيقه براى هر

‌