نظر مى‌گيريم و عواملِ درونىِ سازمانگر اين پروسه تحول را مورد نظر قرار مى‌دهيم. عوامل درونى آن پروسه تحول و تغيير خارجى و عينى است كه مورد نظر ديالكتيسين‌ها است. ادامه بحث را در نوبت بعدى بيان مى‌كنم.

مجرى: با تشكّر. از آقاى سروش مى‌خواهيم كه بحث را دنبال كنند.

آقاى سروش: بسم الله الرحمن الرحيم. من هم به يكى دو نكته كاملا مربوط به ‌‌‌بحث، منتهى از مباحث گذشته برمى‌گردم و بعد در مورد بحث‌هاى اين جلسه صحبت مى‌كنم. يكى از آن دو نكته مربوط به تئورى بوجود آمدن عناصر است كه در مباحث قبل درباره آن گفتگو شد و من گفتم كه بعضى منابع آن را در اين جا معرفى خواهم كرد. متأسفانه نوبت گذشته فراموش شد. اكنون سعى مى‌كنم درباره آن توضيح بدهم. اگر بخاطر داشته باشيم موضوع بحث‌هاى گذشته در اين مورد بود كه آيا عناصر از پيچيدگى رو به سادگى آورده‌اند و يا از سادگى رو به پيچيدگى رفته‌اند؟ دوستان ما به منزله يكى از مصاديق تكامل و تغيير تكاملى در جهان، مسأله رشد و پيدايش عناصر را مثال مى‌زدند. البته با صرف نظر از كليّت قانون تكامل و مفاد آن. قبلا در ضمن اين مباحث چنين ادعا شد كه يك تئورى و قانون علمى و قطعى در علم وجود دارد كه مى‌گويد عناصر از ساده رو به پيچيدگى مى‌روند و همين‌طور تا بر هم چيده شدن اتم‌ها از ئيدروژن به بالا تا عناصر سنگين بر اين منوال است. عرض كردم كه در برابر اين تئورى، تئورى ديگرى وجود دارد كه اين پروسه را از پيچيدگى به ساده رفتن ترسيم مى‌كند كه حتى در بعضى از عناصر و اتم‌ها اين روند ديده مى‌شود. بهر حال من لازم دانستم كه از بعضى از اين منابع را در اين جا ذكر بكنم تا بدانيم كه اين سخن بى مستند نبوده است. منابعى كه در اختيار داشتيم يكى دايرة المعارف علم و تكنولوژى «مك گروهيل» است كه دايرة المعارف معتبرى مى‌باشد و در آن درباره منشأ عناصر و «ميك ليدها» بحث شده است. آن تئورى مورد نظر از دو نفر به نامهاى «ماير»[١] و «تلر»[٢] در اين كتاب ثبت و نام برده شده است. خوشبختانه در اين جا ذكر شده است كه حتى بيش از اين دو تئورى، تئورى‌هاى ديگرى هم وجود دارد. «ماير» و «تلر»

١- M. Mire.

٢- E. Teler.

‌