مجرى: خير با سه نفر بحث نمى‌كنيد، در عين حال اين موضوعات همه عنوان بحث‌هاى مستقل ديگرى هستند. اين‌كه آيا واقعاً ماركسيسم، با زيربناى فلسفى ماترياليستى، با مذهب كه زيربناى الهى دارد قابل جمع است يا نه، و اين‌كه آيا اين سخن يك ترفند براى مبارزه بنيادى‌تر ـ از طريق اقتصاد ـ با مذهب است يا نه، خود مباحث بنيادى هستند كه اگر بخواهيم وارد اين مباحث بشويم قطعاً افراد ديگرى نيز هستند كه نظريات خاصى دارند و بايد شركت كنند. اگر مايل باشيد مى‌توانيم اين مباحث را بعنوان موضوعِ بحث‌هاى ايدئولوژيكى تعيين بكنيم و يك جلسه را به اين بحث اختصاص دهيم. اصرار من اين است كه در اين جلسه به موضوعى كه طرح شده است، بپردازيم والاّ هيچ ابا و گريزى از اين نيست كه اين موضوع هم مورد گفتگو قرار بگيرد. با عرض پوزشِ مجدد از اين‌كه حرف شما را قطع نمودم. استدعا مى‌كنم بحث را در حوزه خودش دنبال بفرماييد.

آقاى طبرى: در باب اطاعت از ميل آقاى مجرى و نكاتى كه فرمودند، دو نكته را به اختصار عرض مى‌كنم و به سراغ اصل بحث مى‌روم. ١ـ ايشان فرمودند اگر پيشنهاد شود در اين باره بحث مستقلى ترتيب داده مى‌شود، لذا خواهشمند است اين موضوع را به عنوان بحث جداگانه‌اى در نظر بگيريد. ٢ـ نكته ديگر اين‌كه فرمودند، اين مسأله يك ترفند است، لذا بايستى در بحث دخالت كرد! ملاحظه بفرماييد كليه آنچه كه لازم است از طرف دوستان به ما گفته شود، به شكل فلسفى و مؤدبانه‌اش از طرف آقاى مصباح و به شكل كمى جدى‌تر و رو‌راست‌تر از طرف دوست عزيزمان آقاى مجرى گفته مى‌شود ولى وقتى نوبت به جواب‌دادن كه مى‌رسد با شمشير قطع وقت و اتمام وقت شما وارد ميدان مى‌شويد. بهر جهت مى‌گذاريم در همين جا بماند و تقاضا مى‌كنيم براى آن به عنوان موضوعى مستقل برنامه‌ريزى كنيد. اينك به اصل بحث يعنى مسأله ارتباط تضاد و حركت برمى‌گرديم.

ابتدا بايد عرض كنم كه قبول ديالكتيك و قبول تضاد به هيچ وجه در مقابل فلسفه الهى نيست. هگل به فلسفه الهى باور داشت و با وجود اين ديالكتيك را هم قبول داشت. ديالكتيك به اشكال مختلف در انواع گوناگون بينشها، از آن جمله در تعاليم صرفاً عرفانى و در عرفان ايرانى همانند مولوى و ملاصدرا رخنه خيلى عميق دارد. اگر

‌