آقاى نگهدار: ابتدا به يك نكته راجع به تعريفى كه آقاى مصباح ارائه فرمودند ‌‌‌مى‌پردازم. ايشان گفتند آنچه در خارج از ذهن هست، متحرك است. ولى وقتى كه به ذهن انتقال پيدا مى‌كند و به صورت مفهوم در مى‌آيد ثابت است. البته طبق اعتقاد ديالكتيك مفاهيم هم تغيير مى‌كنند و بگونه‌اى دقيق‌تر و كامل‌تر مى‌شود. مثلا مفهومى كه ما از الفاظى همانند «انسان» و «حركت» در هزار سال پيش يا دو هزار سال پيش داشته‌ايم با مفاهيم امروزى متفاوت هستند. يعنى همان مفهومى نيست كه امروز داريم. اين تعريف‌ها دقيق‌تر شده‌اند. اگر خاطرتان باشد روز اوّل كه در مورد تعريف مادّه صحبت شد گفتيم كه از دو قرن پيش تا امروز مفهوم ماده در ذهن ما روز به روز دقيق‌تر و روشنتر شده است. پس مفاهيم هم تغيير مى‌كنند.

با اين توضيح به مسائلى كه در دوره قبل مطرح شد برمى‌گرديم. يعنى در مورد اين اصل كه حركت خود تضاد است يا حركت ناشى از تضاد است، بحث مى‌كنيم. مقدارى توضيح دادم كه فكر مى‌كنم روشن كننده باشد. اساساً مسأله تضاد در مشاهده ‌‌‌و كشف علت حركت اشيا و پديده‌ها مطرح مى‌شود و مورد پيدا مى‌كند. يعنى جايگاه طرح مسأله تضاد در مقام توضيح علت حركت است كه آيا حركت خصلت ذاتى و درونى اشيا و پديده‌ها مى‌باشد يا نه. از اين زاويه است كه تضاد پا به ميدان نهاده است. يعنى مسأله تضاد در توضيح علت حركت مورد بحث واقع شده است. بحثى كه بين

‌