مجرى: موضوع اين است كه اگر شما تعريف آقاى طبرى را قبول داريد، مى‌توانيد پاسخگوى سؤال آقاى سروش باشيد و در غير اين صورت از خود آقاى طبرى مى‌خواهيم كه توضيح بدهند. آيا قبول داريد يا خير؟

آقاى نگهدار: در اين‌جا مسأله به اين شكل عنوان شد كه در دوره‌اى از حيات در درون يك سيستم كه هنوز با آنتاگونيسم يا تضادّ تخاصم‌آميز مواجه نيستيم، تبيين و تمايز و اختلاف را مى‌بينيم. و از يك دوره‌اى به بعد است كه تضاد آشكار مى‌شود. اين نظرى بود كه من از سخن آقاى طبرى استنباط كردم و از جانب ديگر عنوان كردند كه جانشين شدن كيفيّت نو و عالى‌تر، به جاى كيفيّت سافل‌تر ناشى از تضاد است.

آقاى سروش: ناشى از تضاد است يا خود تضاد است؟، اين مهم است. مشخصاً ‌‌‌بفرمائيد جانشين شدن كيفيّت عالى‌تر به جاى سافل‌تر معلول تضادّ است، يا اين همان خود تضادّ است؟ از طرفى به خاطر هم داشته باشد كه اكنون درباره خود تضاد بحث مى‌كنيم كه تضاد چيست نه آنچه كه فرزند و معلول تضاد است؟ بحث درباره علت آن خود يك بحث ديگرى است. اين‌كه تضادّ چيست مورد بحث ما است. آنچه را كه شما اكنون مى‌گوييد، با توضيحى كه آقاى طبرى دادند تفاوت دارد. البته اگر آقاى طبرى نكته‌اى را ضرورى مى‌بينند مى‌توانند خودشان اضافه بفرمايند. ولى آن‌گونه كه من از سخن شما استنباط كردم شما حركت را عين تضادّ مى‌دانيد، ولى ايشان حركت را ناشى از تضاد مى‌دانند.

مجرى: مى‌خواستم بدانم كه اگر شما ـ آقاى نگهدار ـ و آقاى طبرى هر دو دقيقاً به تعريف واحد معتقد هستيد، مى‌توانيد از تعريف آقاى طبرى دفاع كنيد. بنابراين براى اين‌كه بحث هم چرخش خودش را طى كرده باشد و همه آقايان در بحث شركت كرده باشند، شما مى‌توانيد از آنچه كه آقاى طبرى مطرح كردند ـ به شرط اعتقاد به آن ـ دفاع بكنيد و پاسخ سؤال آقاى سروش را در مورد اين‌كه آيا اين جانشين شدن عين همان تصورى است كه ما از حركت داريم و تضادّ همان حركت است، يا اين‌كه علّتِ حركت، تضادّ است؟ اگر موافق هستيد اين سؤال را با توجه به تعريف آقاى طبرى پاسخ بدهيد و اگر موافق نيستيد اجازه بدهيد كه خود آقاى طبرى پاسخ بدهند.

‌