گفتمان روشنگر در مورد اندیشه های بنیادین - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١١٨ - تضاد
كنند جوهرى براى آنها است، مورد بررسى قرار مىگرفتند. بررسى منطق صورى از جهان خارج در شرايط سكونِ پديدهها صورت مىگرفت. در چنين شرايطى و با چنين پيش فرضى بود كه گفته مىشد الف مساوى با الف است. يعنى A برابر است با A و يا هر شىء برابر با خودش است و جز خودش نيست؛ يعنى با Bمخالف است. Aدر عين حال كه نمىتواند مخالف با B نباشد و در عين حال Bباشد. تفاوت اساسى منطق ديالكتيك با منطق صورى در همين نكته نهفته است. يعنى منطق ديالكتيك اشيا و پديدهها را با تمام پيچيدگىهايش و با تمام بُغرنجهايى كه در طى حركت و تغيير دچار آن مىشوند، مورد بررسى قرار مىدهد. اين اساسىترين اختلافى است كه در بررسى منطق صورى با منطق ديالكتيك به چشم مىخورد. وقتى كه ما شيئى را در حالت تغيير دائمى و بىوقفه بررسى مىكنيم با آنگاه كه قضيهاى در منطق صورى مطرح مىشود كه Aبرابر با Aاست و مُطابق اين قضيه خاصيّت كلى هستى خارج از ذهن را دارد كه هيچ شيئى در طول زمان نمىتواند خودش باشد، تفاوت دارد. يعنى يك گربه در عين حال كه گربه است، در حال تغيير و تحول نيز مىباشد. به يقين سخن معروف دموكريت كه شناكردن يك انسان را در رودخانه بيان مىكرد [بياد داريد.]وى مىگفت يك انسان دو بار نمىتواند در يك رودخانه شنا كند. چون آب تغيير كرده و آن انسان هم تغيير كرده است. وقتى كه ما هر شيئى را در عين حال كه خودش است تشخيص مىدهيم، يعنى همان شىء اول مىشناسيم، در همان زمان در حال تغيير و تحول نيز مىبينيم. اين قضيه، تضادّى را كه انعكاس همان تغيير در خارج است، در ذهن ما نيز منعكس مىكند. بر اين منوال است كه يك شىء در عين حالى كه مىتواند خودش باشد در عين حال مىتواند جز خودش و جز همانى كه هست نيز باشد. يعنى اشيا و پديدهها را در حال تحوّل و تغيير بررسى مىكنيم. پس تناقض مورد بحث در منطق صورى كه در حال سكون مطرح است كاملا قابل قبول ما مىباشد و در خصلتهايى از اشيا و پديدهها كه داراى ثبات هستند، قابل تبيين و قابل تأكيد است و مورد قبول منطق ديالكتيك هم مىباشد و از آن استفاده نيز مىكند. اما اساس بررسى اشيا و پديدهها در طى حركت آنها و در طى تشخيص پيچيدگىها و تحولاتى است كه در آنها پديد مىآيد. در اينجا آقاى طبرى دو نوع تضاد ديگر را مطرح كردند كه در