گفتمان روشنگر در مورد اندیشه های بنیادین - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥٢ - مباحث ايدئولوژى
آقاى طبرى: درباره خودم عرض كردم.
آقاى مصباح: نكته ديگرى كه سؤال كردم اين بود كه آيا اين سه اصل كليّت دارند يا نه؟ آيا واقعاً اينها به عنوان اصول كلّى مطرح مىشوند يا فرض بفرماييد به عنوان يك قانون و يا يك تئورى درباره بخشى از طبيعت مطرح مىشوند؟ اگر كلى هستند آنوقت برخى پديدهها را چگونه بايد جواب داد؟ مانند اين كه در تبديل آب به بخار و دوباره تبديل بخار به آب كدام يك تكامل است؟
آقاى طبرى: اجاز مىفرماييد.
آقاى مجرى: خواهش مىكنم.
آقاى طبرى: درباره اين قانون و اين اصول ما معتقد به كليت آنها هستيم. ولى چند دفعه عرض كردم كه تاريخ بشريت جوان است و معرفت انسانى در حال پيشرفت مىباشد. همينطور عرض كردم كه افق ديد هر نسلى محدود است و افق وجود غير محدود، به همين جهت آنچه كه گفته مىشود در آن فوق العاده سنخيّت وجود دارد و ممكن است مطالب تغيير بكند. مثلا از زمانى كه ماركس اين مطالب را فرمولبندى كرده است تا امروز بحث خيلى زيادى درباره اين فرمولبندىها شده است. البته نه فقط در نزد ماترياليستهاى طرفدار ماركسيسم اين بحث وجود دارد، در رشتههاى ديگر فلسفه هم اين بحثها وجود دارد. بحث و كوشش كردن براى غور و بررسى و بيشتر به ژرفاى اين مسائل رفتن، خاصيت خوبى است كه انسان از آن برخوردار است. هم كنجكاوى او را به اين كار بر مىانگيزد و هم نياز او را به اين كار بر مىانگيزد. لذا اينها را به عنوان اصول كلّى عرضه مىكنيم. امّا آنچه كه درباره تكامل فرمودند كه درخت از موقعى كه از تخم مىرويد و بصورت يك درخت در مىآيد قبول مىكنيم كه تكامل است ولى آن موقع كه شروع به پرورش مىكند و بعد از بين مىرود و بعد به چوب خشك بدل مىشود و سوخته و خاكستر مىشود آيا در اين جا هم تكامل انجام مىگيرد؟ اين جا جريان مسير تَدَنّى را سير مىكند؟! نه، تكامل نيست در اين مقام بايد گفت كه تكامل درباره هر امر منفردى گفته نشده است، بلكه تكامل نوعى گفته شده است. تكامل در انواع منظور است. آنچه كه ثابت است تكامل در انواع زنده است كه در روى كره زمين انجام گرفته است. تشكيكات زيادى وجود دارد كه آقاى سروش نيز در كتاب خودشان مرقوم فرمودهاند. عدهاى از افراد و دانشمندان هم هستند كه بر