گفتمان روشنگر در مورد اندیشه های بنیادین - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٩٠
حتماً مفهوم كميّت و كيفيت توضيح داده شود تا بعد بتوانيم قانون را توضيح بدهيم. و آن ابهاماتى كه شما و آقاى مصباح در بحثهاى گذشته داشتيد از بين برود. لذا تعاريف حتماً مىبايست دقيق باشد تا در اين بحث از اين نوع مشكلات نداشته باشيم.
مايع بودن آب بصورت يك تعيّن كيفى در نظر گرفته مىشود. يعنى تعيّن كيفى آب همان مايع بودن است. در اينجا مسأله اين كيفيت خاص نيست. پديدهاى را كه در نظر مىگيريم آب است و بصورت H٢o مىباشد و ميل تركيبى دارد و با برخى از اجسام ديگر تركيب مىشود. اين كيفيت بصورت ميل تركيبى مورد نظر نيست. آنچه مورد نظر است آن حالت فيزيكى مادّه است كه در اين شرايط خاصّ، مايع است. براى بقاى اين كيفيت ضرورى است تا نسبتهاى معيّن كمّى حفظ شود. آن چيزى كه ديالكتيك مىگويد اين است. حالا اگر شما بيست بار، ده هزار بار، بىنهايت بار آب را از بيست درجه تا پنجاه درجه حرارت بدهيد و برگردانيد مىبينيد كه در آب تغيير كيفى رخ نداد و آب بخار نشد. اين اصل و قانون را [آيا] نقض مىشود [كرد؟] اصل و قانون مدعى است كه اگر نسبت برهم بخورد، كيفيت هم برمىخورد. ما روى اين نكته خاص بحث مىكنيم. اين نسبت معين در مثال آب، نسبتى است كه از فاصله صفر درجه تا صد درجه مىباشد كه اگر حفظ شود، آب مايع باقى مىماند و چنانچه حفظ نشود آب تبديل به چيز ديگرى مىشود و حالت كيفى ديگرى را به خود مىگيرد. مثلا بخار مىشود و يا بصورت جامد درمىآيد. ما در اين موردِ بخصوص بحث مىكنيم. مسأله اين است كه اگر انباشت تغييرات كمّى حدّ معينى را پشت سر بگذارد، تغيير كيفى رخ مىدهد و اگر تغيير كيفى رخ ندهد ما ديگر به چنين چيزى در ديالكتيك معتقد نيستيم. ما مىگوييم اگر تغييرات تدريجى كمّى حدّ معينى را پشت سر گذاشت، تغيير كيفى هم رخ مىدهد. روى واقعيت بحث مىكنيم. روى تجريدات بحث نمىكنيم. همين مثال فرفرهاى را كه شما بيان كرديد، بررسى مىكنيم. يعنى مخروط هندسى كه در مكانيك نيوتنى و در دستگاه مختصات نيوتنى حركت مىكند، در نظر نمىگيريم، بلكه يك فرفره فيزيكى كه در روى زمين و يا در روى شىء خاصى حركت مىكند در نظر مىگيريم. ما راجع به واقعيت بحث مىكنيم. گردش اين فرفره بصورت