گفتمان روشنگر در مورد اندیشه های بنیادین - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٦٠
مىگويد اين جهانى كه ما مىبينيم و اين سيستمى كه ما در آن زندگى مىكنيم ـ تا آنجايى كه ما شناختيم ـ گرايش مسلطى بر آن عمل كرده و آن همان حركت از ساده به پيچيده مىباشد. يعنى به سمت و سوى تغييرات تكيه دارد و آنها را به طرف پيچيدهترشدن مىبيند. بقيه قوانين ديالكتيك عمدتاً در توضيح ميكانيزم تغيير و تكامل مىباشند. يعنى باقىمانده اصول را توضيح مىدهند كه چگونه اين تغييرات صورت مىگيرد. يكى از آن اصول همين قانون تبديل كميّت به كيفيّت است كه ارتباط ميان وجوه تغييرات كمّى و تغييرات كيفى را ـ كه بر روى آن پافشارى كرديم ـ تبيين مىكند و اينكه اين تغييرات چگونه پديد مىآيند و همينطور چگونگى پيداشدن كيفيت جديد ـ كه به تبع پيدايش كيفيت جديد ـ و پارامترهاى كمّى نوين را تشريح مىكند. مقصود از كلمه بالعكس كه در پايان طرح قانون اضافه مىكنند، همين سخن است. يعنى قانون را اين گونه مىگوييم: «قانونگذار از تغييرات كمّى به كيفى و بالعكس»؛ مقصود از «بالعكس» همين است. قانون نفىِ نفى هم يكى از ميكانيزمهاى تكامل را توضيح مىدهد و ناظر به اين مسأله است كه چگونه شيئى جاى خودش را به شيئى ديگر مىدهد و يا پديدهاى جاى خودش را به پديدهاى ديگر مىدهد. چه چيزهايى نفى مىشود و چه چيزهايى باقى مىماند؟ يعنى اين قانون ناظر بر حفظ اندوختهاى است كه هستى براى گشودن راه تكامل خودش به آن نياز دارد. البته اين قانون را جداگانه مورد بحث قرار مىدهيم. و يا وقتى حركت را مورد دقت قرار مىدهيم، مىبينيم آن حركتى مورد نظر است كه بر اساس عملكرد دو متقابل داخلى مىباشد. پس قانون تضاد و يا قانون كميّت و كيفيّت و يا قانون نفىِ نفى قوانينى هستند كه مكانيزمهاى تكامل يا حركت را توضيح مىدهند. اتفاقاً درباره قانون تغييرات كمّى به كيفى بحثهاى بسيار زيادى در طول تاريخ صورت گرفته است و مخالفان بسيارى اين قانون را نسخ كرده و يا به آن اعتراض نمودهاند و گاه تعابير ديگرى از آن ارائه دادهاند. به نظر مىرسد در اينجا صرفاً يك بحث آكادميك و يا بحث فلسفى پيرامون مسأله تغييرات كمّى و كيفى يا اصل نفىِ نفى يا مباحث ديگر ديالكتيك صورت مىگيرد. بحثى كه شايد كمتر به مسائل ايدئولوژيك ارتباط داشته باشد. گويا آقاى مصباح در جلسه دوم و يا جلسه سوم مطرح كردند كه مسائل آن قدر پيچيده هستند كه