گفتمان روشنگر در مورد اندیشه های بنیادین - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٤١ - عموميت حركت
آقاى سروش: نوع ماهى مگر غير از تك تك ماهيهايى است كه در خارج وجود دارد؟ مگر چيزى بنام نوع ماهى هم در خارج وجود دارد؟
آقاى نگهدار: در خارج نوع ماهى ـ مثلاً سفيد ـ وجود دارد.
آقاى سروش: آقاى نگهدار، چگونه در خارج نوع ماهى سفيد متجلى مىشود؟
آقاى نگهدار: در قالب ماهىهاى سفيد كه در دريا هستند.
آقاى سروش: پس در قالب ماهىهاى سفيد، نوع ماهى متجلى مىشود.
آقاى نگهدار: حالا شما بپرسيد كه هر ماهى سفيدى كه در دريا هست، نسل آن تكامل پيدا مىكند يا نه؟ من مىگويم خير آقاى سروش، نسل آن تكامل پيدا نمىكند.
آقاى سروش: بسيار خوب از ابتدا اين سخن را بگوييد. بنده هم همين را مىخواستم بگويم.
آقاى نگهدار: هر نوع ماهى تكامل پيدا نمىكند. ولى نوع ماهى تكامل مىيابد. نه تنها نوع ماهى بلكه بطور كلى موجودات زنده تكامل پيدا كردهاند. آن وقت شما مىگوييد تكامل پيدا نكردند!
آقاى سروش: اجازه بدهيد. اولاً همين سخنى كه شما مىگوييد حرف درستى نيست. ولى قبل از آن مىخواهم كه مسأله روشن بشود و بقول معروف سر بىصاحب نتراشيم. و از چيزى صحبت نكنيم كه بعد مورد انكار قرار بگيرد. شما معتقديد كه از موجودات زنده همه افراد موجود زنده تكامل پيدا نكردهاند. اين سخن درست است؟
آقاى نگهدار: بله.
آقاى سروش: بنده هم همين را گفتم. اگر بخواهيد بصورت عددى آن را محاسبه بكنيد، ـ مثلا ـ اگر مجموع فيلهايى كه در اين دنيا هستند و يا ـ مثلا ـ مجموع قورباغههايى كه در اين دنيا هستند [در نظر بگيريد] يك عدد مشخصى دارند.
آقاى نگهدار: بالاخره چه مىشد؟
آقاى سروش: اجازه بدهيد. اگر از اول مطلب روشن باشد آخرش هم روشن مىشود.
آقاى نگهدار: بالاخره انسان به كرم مىرسد و يا از اين طرف حركت مىكند؟