گفتمان روشنگر در مورد اندیشه های بنیادین - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٣٣٧ - عموميت حركت
و... مىباشد ـ كداميك غالب است؟ اين را پاسخ دهيد كه در كل كدام حركت غالب است؟
آقاى سروش: من در نوبتهاى گذشته اين مطلب را توضيح دادم الآن هم خواهيد ديد كه همان مطالبى است كه قبلا گفتيم. لطفاً قانونى را كه در اينجا بيان مىشود توضيح دهيد كه اين قانون چيست؟ اينكه مىگويند وجه غالب اين است يعنى بيشتر پديدهها اينگونه هستند؟ [شما] خودتان گفتيد در بكارگيرى الفاظ [دقت را] رعايت كنيد. حال من بر مبناى آنچه كه شما بگوييد، توضيح خواهم داد. موضوع از چند حالت خارج نيست؛ يا اينكه بيشتر پديدهها از ساده رو به پيچيده مىروند و لذا كمترشان از پيچيده به ساده مىروند. آيا منظور شما اين است؟
آقاى نگهدار: مىخواهيد توضيح بدهم كه منظور چيست؟
آقاى سروش: بفرماييد منظورتان چيست؟
آقاى نگهدار: منظور اين است كه اين پيچيدگى در حيات هست. با توجه به تمام آن زيگزاگهايى كه در عرصه حيات و جهان فيزيك و شيميايى و اجتماع داشته است، همانا روند مسلط حركت از ساده به پيچيده است. فقط معيارهاى زمانى آن، يعنى واحدهاى زمانى كه اندازه مىگيريم، خيلى تفاوت مىكند و قانونمندىهايش بطور اخص تفاوت مىكند، ولى قانون بطور كلى يكى است. يعنى در اين عرصهها يعنى فيزيك و شيميايى و اجتماعى و بيولوژيك، ما يك «روند مسلّط» كه در تحوّلاتى اتفاق مىافتد و مىافتاده، مشاهده مىكنيم و آن همانا حركت از ساده به پيچيده است و نه بالعكس. يعنى ما اين روند را مشاهده مىكنيم.
آقاى سروش: من مىخواهم بدانم كه اين «روند مسلط» يعنى چه؟
آقاى نگهدار: يعنى از ابتداى جهان ما از نظر ساختار ...
آقاى سروش: روند مسلط را معنا كنيد.
آقاى نگهدار: «روند مسلط» يعنى اين سيستمى كه آن را كيهان مىناميم، اين سيستم و اين ساختارى كه امروز دارد، ساختار پيچيدهترى است يعنى عناصر و اجزاى متعددى با نظم بسيار بغرنجى در كنار هم چيده شدهاند، كه در ابتدا اينگونه نبودهاند.