عناصر از طريق درهم رفتن عناصر ساده و رو به پيچيده‌تر شدن و سنگين‌ترشدن پيش برود و يا به عكس باشد تفاوت نمى‌كند، مقصود اين است كه براى علم تفاوت ‌‌‌نمى‌كند. يعنى ـ همان‌گونه كه در ابتداى گفتار قبل مخصوصاً توضيح دادم ـ مى‌گويم: اگر براى علم و عالمان تفاوت مى‌كرد از همان ابتداى طرح چنين تئوريى آن را مسكوت مى‌گذاشتند و آن را دور مى‌انداختند و مى‌گفتند اصلاً جاى طرح آن نيست. چون ـ مثلا ـ با تكامل جهان مخالف است. در حالى كه هرگز در پيشرفت علم چنين شيوه دُگماتيكى وجود ندارد. اين‌گونه نيست كه از چند تئورى كه مطرح مى‌شود بگويند بخاطر فلسفه‌اى كه داريم تئورى خاصى را دور مى‌اندازيم. البته وقتى مى‌گوييم هيچكدام از دو شكل تئورى براى ما تفاوت نمى‌كند، منظور از «ما» شخص خودم يا طبقه خاصى از علما و فيلسوفان نيست، مقصود علما و علم مى‌باشد. به‌هر حال آزاد بودن مشى علم و برآيند علم بودن ديالكتيك هرگز به اين معنا نيست كه از قبل به علم تحميل كنيم كه اين را بگو و آن را نگو. بلكه ماجرا كاملا بر عكس است. يعنى منتظر مى‌ماند كه ببيند علم كدام را مى‌گويد. بنابراين صحيح نيست كه بگوييم براى ما اثبات دو طرف تئورى فرق مى‌كند. براى چه كسى فرق مى‌كند؟ يعنى براى آقاى نگهدار فرق مى‌كند كه علم اين را بگويد يا آن را بگويد! اتفاقاً ـ اگر نگوييم اين كلام ضد علمى است ـ به نظر من اين سخن غير علمى است. هر كسى بايد در برابر علم كاملاً مطيع باشد، ببيند فرمان او چيست و فتواى او چيست. نه اين‌كه بگوييم اگر اين را بگويى با فلسفه ما درست درنمى‌آيد لذا آن را بگو تا با فلسفه ما مطابقت داشته باشد. ما ـ يعنى عالِم ـ منتظريم و مى‌نشينيم تا ببينيم علم چه مى‌گويد. همان‌طور كه قبلاً هم مكرر گفته شد و تأكيد كرديم و شما هم تأكيد كرديد، ديالكتيك هم تابع علم است نه رئيس علم و فرمانده. بلكه تابعو خادم علم است و برآيند علم مى‌باشد. جمع‌بندى علم است. بنابراين وقتى علم به نتيجه‌اى دست يافت آنگاه ديالكتيك است كه نتيجه‌گيرى مى‌كند. پس پيشاپيش به علم نمى‌توان گفت كه از اين راه برو و يا از آن راه برو. لذا اگر مى‌گوييم براى ما فرق مى‌كند بايد بررسى كرد كه براى چه شخصى و ... تفاوت دارد؟ عالِم همانى است كه تابع علم باشد. ولى اگر يافته‌هاى علم براى فلسفه ماركسيستى و ديالكتيكى و ... فرق كند، آن بحث ديگرى است. معناى اين كلام اين است كه علم

‌