مجرى: با عرض معذرت از آقاى مصباح، گويا شما مى‌خواهيد تمام وقت خودتان را در همين دور اوّل استفاده كنيد! البته حرفى نيست ولى فكر مى‌كنم كه اگر در دورهاى بعد نظرياتتان را مطرح بفرماييد و اين فرصت را براى خود باز بگذاريد، بسيار خوب است.

آقاى مصباح: با اجازه شما دو نكته باقى مانده را بطور اختصار عرض مى‌كنم. يكى اين‌كه تضادّ همساز همان تضادّى است كه ساير ديالكتيسين‌ها با اندك تفاوتى مطرح كرده‌اند كه اگر دور بعد نوبت رسيد عرض خواهم كرد. امّا تضاد ناهمسازى كه مطرح فرموديد با اندك تفاوت همان قانون «نفى نفى» است كه انگلس مطرح كرده است. ايشان آن را به سيستم منحصر نمودند و اين‌كه بايد حتماً رو به تكامل باشد. ان شاء الله در دور بعد توضيح خواهم داد.

مجرى: با تشكّر. از آقاى طبرى مى‌خواهيم كه نظر خودشان را مطرح بفرمايند.

آقاى طبرى: با درود صميمانه به همه هموطنان بويژه عزيزان ما كه در جنگ عليه تجاوزگران بعثى عراق شركت دارند و همين‌طور هموطنان جنگزده ما و هم چنين با درودِ ويژه به رهبر و بنيانگذار جمهورى اسلامى، امام خمينى.

در اين جا آقاى مصباح تعاريف و مطالبى را درباره ماترياليسم و اشكال مختلف آن ـ ماترياليسم مكانيكى، ماترياليسم ديالكتيك ـ بيان فرمودند. ولى براى اين‌كه ـ به قول ايشان ـ وارد بحث آكادميك نشويم و از مطلب اصلى منحرف نگرديم، من وارد اين بحث نمى‌شوم. البته بين بحثى كه ايشان ايراد فرمودند و بحثى كه من مى‌خواستم عرضه بدارم، تفاوتهايى از نقطه نظر فرمول‌بندى وجود دارد و اين مسأله تعجب‌آورى نيست. هرچند كه در اين جا مسأله از شيوه تبيين، فراتر است ولى تقريباً نمودارى است براى كليه بحث‌هاى فلسفى كه شيوه تبيين آنها فرق مى‌كند.

نكته دومى كه آقاى مصباح بيان و دقيقاً به شكل مشروح توجيه فرمودند، بحث تضاد بنيادين ايدئولوژيك است. ايشان در ضمن ما را از ورود به بحث‌هاى شعارى و حزبى برحذر داشتند. ولى خود از يك طرف مطالبى را بيان فرمودند كه مطالب جدى

‌