نیافته بود، نیازی به ایجاد روشی برای مقابله با آن نبود، بلکه با نقدهای معمولی می‌شد این روایات را به حاشیه راند. بنابراین، ایجاد ساختار و روشی با همه ابعاد و جزئیات، برای نقد مجعولات، نشان‌دهنده شک قدمای اهل‌سنت در اعتبار روایاتشان است.

از سوی دیگر، اختلاف زیاد مؤلفان در مجعول یا معلّل دانستن متون[٢٠٩] و یا جاعل، کاذب و ضعیف دانستن راویان[٢١٠] این پرسش را ایجاد می‌کند که: چگونه افرادی که در شناسایی و تطبیق ملاک‌های حداقلی احادیثِ موضوعه با یکدیگر اختلاف‌های جدی دارند، در جمع‌آوری و تدوین حدیث می‌توانستند اتفاق‌نظر داشته باشند؟ در حقیقت، با دیدن اختلاف‌های اساسیِ دانشمندان سنی در شناسایی احادیث مجعول و معلّل، به این نکته پی می‌بریم که جمع و تدوین حدیث آنان نیز بر اساس معیارهای مورد پذیرش همگان نبوده، چراکه اگر چنین معیارهایی وجود می‌داشت، می‌توانستند از همان، برای شناسایی مجعولات نیز استفاده کنند.

به نظر می‌رسد، اجماع _ نسبی _ کنونی اهل‌سنت در پذیرش چند کتاب، نوعی اعتبار و توافق پسینی برای پیشرفت امور است و به معنای اجماع علما و اجماع علمی هنگام جمع و تدوین نبوده تا نشانه‌ای حداقلی بر صحت و اعتبار حقیقی باشد[٢١١]؛ به بیان دیگر، اهل‌سنت ترجیح داده‌اند به طور اعتباری بر چند کتاب و چند امام فقهی که در مجموع، آسیب‌های کمتری داشتند، توافق کنند، چون نمی‌توانستند شاهد ادامه اجتهادهای ظنی علما باشند و باید امور مردم را منسجم می‌کردند و جلوی ادامه تشتت را می‌گرفتند.

٣. وجود تعداد زیادی راوی ضعیف و دروغ‌گو در منابع حدیثی

تطبیق نگارش‌های نخستین حدیثی با نخستین نگاشته‌های الموضوعات نشان می‌دهد، بسیاری از رواتِ دارای روایت در مجموعه‌های حدیثی، دروغ‌گو، جاعل حدیث، ناتوان در ضبط حدیث و ضعیف خوانده شده‌اند. این نقد اولیه دانشمندان سنی درباره منابعشان است؛ برای نمونه، فقط ابونعیم اصفهانی در الضعفاء، ٢٨٩ نفر از

[٢٠٩]. ر.ک: القول المسدد، ص٨؛ الفوائد المجموعة، ج١، ص١٢٩؛ الضعفاء لابی‌نعیم، مقدمه محقق، ص١١.

[٢١٠]. ر.ک: اسعاف المبطأ برجال الموطأ، ص٩؛ الاکمال فی ذکر من له روایة فی مسند احمد‌بن‌حنبل من الرجال، مقدمه محقق، ص١٠.

[٢١١]. ر.ک: مقدمه مؤلفان کتاب‌های: التعدیل و التجریح، الضعفاء من کتاب المسند الصحیح؛ الاکمال فی ذکر من له روایة فی مسند احمد‌بن‌حنبل من الرجال و الکواکب النیرات؛ اضواء علی السنة، ص٢٩٥_٣٣٦؛ اضواء علی الصحیحین، ص٨٤_٩٠.