ویژگی‌های تدوین حدیث در اهل‌سنت با موضوعات‌نگاری ارتباط دارد. شناخت این ویژگی‌ها و بررسی رابطه آن با نخستین کتاب‌های الموضوعات، می‌تواند گویای علل توجه پیروان خلفا به این حوزه از نگارش و بیان‌گر نوع نگاه دانشمندان سنی به منابع روایی خویش باشد. گاهی قضاوت درباره جمع و تدوین حدیث اهل‌سنت بر اساس دیدگاه‌های شیعی انجام می‌شود و گاه نگاه دانشمندان سنی، ملاک بررسی قرار می‌گیرد. تحلیل تطبیقی نخستین مجموعه‌های حدیثی با نخستین نگارش‌های الموضوعات، قضاوت درباره احادیث اهل‌سنت بر اساس دیدگاه قدمای ایشان است، چراکه موضوعات‌نگاری نوعی نقد حدیث بوده و عیار آن را می‌سنجد.

ویژگی‌هایی که برای جمع حدیث اهل‌سنت بیان شد، خود را در تدوین‌های حدیثی نشان داد و مدونات را با آسیب‌هایی چون: راه‌یابی جعلیات، متعارضات و متناقضات، مضطربات، مصحفات، محرفات، مقطعات، مدرجات، مفاهیم کلی بدون وجود عین الفاظ صادره از معصوم و... مواجه کرد. اکنون نوبت آن بود که دانشمندان سنی برای پالایش منابع حدیثی خویش، به نقد و ارزیابی احادیث روی آورند و _ دست‌کم _ گروه‌هایی از احادیث معلّل را حذف کرده و یا کتاب‌هایی در نقد آن بنگارند. در ادامه، تلاش اهل‌سنت برای پیرایه‌زدایی از منابع و ارتباط آن با نگارش‌های الموضوعات بررسی می‌شود.

١. نقد منابع روایی و موانع آن

اهل‌سنت برای پالایش مجموعه‌های حدیثی، موفقیت چندانی در حذف یا اصلاح معللات نداشتند، زیرا دارای مرکزیت و محوریت قابل پذیرش، نبوده و هر حوزه، مکتب و امام حدیثی برای خود ادعا و سلیقه‌ای داشت.[٢٠٤]

فاصله ‌گرفتن از عصر پیامبر٦، دوری از سرچشمه‌های زلال معارف الهی و دست‌رسی نداشتن به روایاتی معتبر در شناخت مبانی، روش و ابزارهای نقد حدیث، موجب تشتت سلایق علمی و دیدگاه‌های حدیثی و شکل‌گیری اجتهاد بر مبنای

[٢٠٤]. برای دیدن برخی از شدیدترین ردودات علمای اهل‌سنت نسبت به یکدیگر ر.ک: امان الامة، ص٦٨_٧٣ و نیز ر.ک: اضواء علی السنة، ص٧٣؛ و رکبت السفینة، ص٦٨.