... وَ الدُّعاءُ و ضِدُّهُ الاِستِنكافُ . [١] ... و دعا كه ضدّ آن ، خوددارى است . اين سخن ، بدان معناست كه دعا از سپاهيان عقل است . عقل ، انسان را نيازمند مطلق مى بيند و لذا او را به بندگى كردن در برابر آن كمال مطلق ، دعوت مى نمايد تا با عبادت و پرستش او ، به عنايت و رحمتش دست يابد . از اين رو ، هر چه انسان از معرفت و شناخت بيشترى برخوردار باشد ، دعاى او افزون تر مى گردد ، چنان كه از امام على عليه السلام روايت شده : أعلَمُ النّاسِ بِاللّه ِ أكثَرُهُم لَهُ مَسأَ لَةً . [٢] داناترينِ مردم به خداوند، پر درخواست ترين آنان از خداست . و پيشوايان دين به دليل آن كه در بالاترين مراتب عقل و معرفت بودند ، بيش از ديگران ، خود را نيازمند به خدا مى دانستند و لذا فوق العاده به دعا اهتمام داشتند . [٣] در نقطه مقابل ، جهل ، سبب مى شود كه انسان ، خود را مستقل و بى نياز بپندارد و از عبوديّت خدا و طلب رحمت از او ، روى برتابد و استنكاف ورزد . اين حديث شريف ، در واقع ، ريشه در اين آيه شريف دارد كه مى فرمايد : «وَ قَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِى أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِى سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ . [٤] و پروردگارتان فرمود : مرا بخوانيد تا شما را اجابت كنم . در حقيقت، كسانى كه از پرستش من كبر مى ورزند، به زودى خوار در دوزخ در مى آيند» .

[١] . الكافى : ج ١ ص ٢٣ ح ١٤ ، علل الشرائع : ص ١١٥ ح ١٠ ، الخصال : ص ٥٩١ ح ١٣ ، المحاسن : ج ١ ص ١٩٧ ح ٢٢ ، بحار الأنوار : ج ١ ص ١١١ ح ٧ .[٢] . ر .ك : نهج الدعاء با ترجمه فارسى : ج ١ ص٢٨ ح ٩ .[٣] . ر .ك : نهج الدعاء با ترجمه فارسى : ج ١ ص ٣١ (اهتمام اولياى خدا به دعا) .[٤] . غافر : آيه ٦٠ .